13/01/2023
Swapy to instrumenty pochodne, które odgrywają kluczową rolę w nowoczesnych finansach. Mimo że dla wielu indywidualnych inwestorów i obserwatorów rynku mogą wydawać się tajemnicze, ich wpływ na globalną gospodarkę jest znaczący. W tym artykule przyjrzymy się bliżej swapom, aby zrozumieć, czym są, jak działają i dlaczego są tak powszechnie stosowane.
Co to jest swap?
Swap to kontrakt pochodny pomiędzy dwiema stronami, polegający na wymianie wcześniej uzgodnionych przepływów pieniężnych z dwóch instrumentów finansowych. Przepływy pieniężne są zazwyczaj określane przy użyciu nominalnej kwoty bazowej (z góry ustalonej wartości nominalnej). Każdy strumień przepływów pieniężnych nazywany jest „nogą” (ang. leg).
Swapy, wprowadzone pod koniec lat 80. XX wieku, są stosunkowo nowym rodzajem instrumentu pochodnego. Mimo to, ich prostota w połączeniu z szerokim zakresem zastosowań czyni je jednymi z najczęściej handlowanych kontraktów finansowych.
Specjaliści ds. finansów korporacyjnych mogą wykorzystywać kontrakty swapowe do zabezpieczania ryzyka i minimalizowania niepewności związanej z określonymi operacjami. Na przykład, projekty mogą być narażone na ryzyko kursowe, a dyrektor finansowy firmy może użyć swapu walutowego jako instrumentu zabezpieczającego.
W przeciwieństwie do kontraktów futures i opcji, swapy nie są przedmiotem obrotu na giełdach, lecz na rynku pozagiełdowym (OTC). Ponadto, stronami transakcji swapowych są zazwyczaj firmy i organizacje finansowe, a nie osoby fizyczne, ponieważ w kontraktach swapowych zawsze istnieje wysokie ryzyko niewypłacalności kontrahenta.
Niektóre instytucje finansowe zazwyczaj uczestniczą jako animatorzy rynku swapów. Instytucje te, znane również jako banki swapowe, ułatwiają transakcje poprzez kojarzenie kontrahentów.
Rodzaje swapów
Współczesne rynki finansowe wykorzystują szeroki wybór swapów, dostosowanych do różnych celów. Najpopularniejsze rodzaje to:
1. Swapy stopy procentowej (IRS)
Kontrahenci zgadzają się na wymianę jednego strumienia przyszłych płatności odsetkowych na inny, w oparciu o ustaloną kwotę nominalną. Zasadniczo swapy stopy procentowej obejmują wymianę stałej stopy procentowej na zmienną stopę procentową.
Przykład: Firma A ma kredyt o zmiennej stopie procentowej, która rośnie wraz z rynkowymi stopami procentowymi. Firma B ma kredyt o stałej stopie procentowej. Obie firmy mogą zawrzeć swap stopy procentowej. Firma A będzie płacić Firmie B stałą stopę procentową, a Firma B będzie płacić Firmie A zmienną stopę procentową. Dzięki temu Firma A zamienia ryzyko wzrostu stóp procentowych na przewidywalne, stałe płatności, a Firma B może spekulować na spadku stóp procentowych lub zabezpieczyć się przed ich wzrostem.
2. Swapy walutowe
Kontrahenci wymieniają kwotę główną i płatności odsetkowe denominowane w różnych walutach. Te swapy są często wykorzystywane do zabezpieczania pozycji inwestycyjnych przed wahaniami kursów walutowych.
Przykład: Polska firma zaciągnęła kredyt w euro, ale większość jej przychodów jest w złotych. Firma może zawrzeć swap walutowy z bankiem, aby wymieniać płatności w euro na płatności w złotych. W ten sposób firma zabezpiecza się przed ryzykiem kursowym związanym ze zmianami kursu EUR/PLN.
3. Swapy towarowe
Te swapy są przeznaczone do wymiany zmiennych przepływów pieniężnych opartych na cenie spot towaru na stałe przepływy pieniężne określone przez wcześniej uzgodnioną cenę towaru. Pomimo nazwy, swapy towarowe nie obejmują wymiany rzeczywistego towaru.
Przykład: Producent energii elektrycznej chce zabezpieczyć się przed wahaniami cen węgla, który jest jego głównym paliwem. Może zawrzeć swap towarowy z bankiem inwestycyjnym. Producent będzie płacić bankowi stałą cenę za węgiel, a bank będzie płacić producentowi cenę rynkową węgla. Dzięki temu producent ma pewność co do kosztów paliwa i może lepiej planować swoje finanse.
4. Swapy ryzyka kredytowego (CDS)
CDS zapewnia ubezpieczenie przed niewypłacalnością instrumentu dłużnego. Kupujący swap przenosi na sprzedającego płatności premii. W przypadku niewypłacalności aktywa, sprzedający zwróci kupującemu wartość nominalną niewypłacalnego aktywa, a aktywo zostanie przeniesione z kupującego na sprzedającego. Swapy ryzyka kredytowego stały się osławione ze względu na ich wpływ na globalny kryzys finansowy w 2008 roku.
Przykład: Inwestor posiada obligacje korporacyjne i obawia się, że emitent obligacji może stać się niewypłacalny. Może kupić CDS na te obligacje od banku inwestycyjnego. Inwestor będzie płacić bankowi regularną premię (jak składkę ubezpieczeniową), a w zamian, jeśli emitent obligacji stanie się niewypłacalny, bank wypłaci inwestorowi odszkodowanie, zazwyczaj równowartość nominalnej wartości obligacji.
Zastosowania swapów
Obecnie swapy są istotną częścią nowoczesnych finansów. Mogą być wykorzystywane w następujący sposób:
1. Zabezpieczanie ryzyka (Hedging)
Jedną z podstawowych funkcji swapów jest hedging ryzyka. Na przykład, swapy stopy procentowej mogą zabezpieczać przed wahaniami stóp procentowych, a swapy walutowe są wykorzystywane do zabezpieczania przed wahaniami kursów walutowych. Firmy wykorzystują swapy do zarządzania ryzykiem stopy procentowej, ryzykiem walutowym i ryzykiem cen towarów, co pozwala im na lepsze planowanie i stabilność finansową.
2. Dostęp do nowych rynków
Firmy mogą wykorzystywać swapy jako narzędzie do uzyskania dostępu do wcześniej niedostępnych rynków. Na przykład, amerykańska firma może zdecydować się na zawarcie swapu walutowego z brytyjską firmą, aby uzyskać dostęp do bardziej atrakcyjnego kursu wymiany dolar-funt, ponieważ firma z siedzibą w Wielkiej Brytanii może pożyczać na rynku krajowym po niższej stopie procentowej. Swapy walutowe umożliwiają firmom dostęp do finansowania w różnych walutach i rynkach, co zwiększa ich elastyczność i konkurencyjność.
Jak działają swapy w finansach?
Celem swapu jest zmiana jednego schematu płatności na inny o odmiennym charakterze, który jest bardziej odpowiedni dla potrzeb lub celów stron, którymi mogą być klienci detaliczni, inwestorzy lub duże firmy.
Klient indywidualny może na przykład zdecydować się na swap w celu wymiany zmiennych płatności kredytu hipotecznego, które są powiązane z Euriborem (Europejska Międzybankowa Stopa Oferty), na płatności o stałej stopie procentowej. W ten sposób można uniknąć ryzyka nieoczekiwanych wzrostów miesięcznych płatności.
Duże firmy finansują się poprzez emisję obligacji dłużnych, od których płacą inwestorom stałą stopę procentową. W wielu przypadkach zawierają swap w celu przekształcenia tych stałych płatności w płatności o zmiennej stopie procentowej, które są powiązane z rynkowymi stopami procentowymi. Powody takiego postępowania są różnorodne i generalnie mają na celu optymalizację struktury zadłużenia firmy.
Podobnie, swap może być również przydatny dla firmy, która wyemitowała obligacje w walucie obcej i chce przekształcić te płatności na walutę lokalną poprzez zawarcie swapu walutowego. Swapy walutowe mogą być zawierane, ponieważ firma otrzymuje pożyczkę lub przychody w walucie obcej, które należy zamienić na walutę lokalną lub odwrotnie.
Punkty swapowe
Punkty swapowe to jeden z kosztów transakcyjnych, które występują na rynku kontraktów CFD (kontraktów na różnice kursowe). Swap to koszt, który jest naliczany w przypadku, gdy decydujemy się przetrzymać pozycję na kolejny dzień. Dlatego też kwestia swapów jest niezwykle istotnym zagadnieniem dla inwestorów średnio- i długoterminowych. Wybierając rynek i zamierzając utrzymywać otwartą pozycję przez długi czas, powinniśmy być świadomi, ile to nas będzie kosztowało.
Wielkość opłaty swapowej jest wprost proporcjonalna do wolumenu transakcyjnego. Roczne utrzymywanie pozycji u niektórych brokerów wiąże się z kosztami rzędu kilku tysięcy złotych. Aby tego uniknąć, wystarczy nieco bardziej wnikliwa analiza ofert domów maklerskich.
Swapy są standardowo występującą opłatą na rynku FX. Wynikają one z różnic w stopach procentowych konkretnych walut. Jeśli sprzedajemy walutę kraju o niższej stopie procentowej i jednocześnie kupujemy inną o wyższych stopach, wówczas punkty swapowe będą ujemne. Co będzie stanowiło nasz koszt transakcyjny. Gdyby było odwrotnie, wówczas swap może stanowić dla nas dodatkowy zysk. Aby dowiedzieć się o wielkości możliwych kosztów, należy sprawdzić, jak duże są punkty swapowe na poszczególnych parach FX.
Jak naliczane są punkty swapowe?
Punkty swapowe są naliczane za przetrzymywanie pozycji otwartych na rynku Forex na następny dzień handlowy. W zależności od kierunku transakcji (kupno lub sprzedaż) oraz jej wolumenu, punkty swapowe są przeliczane na PLN i dodawane lub odejmowane od rachunku inwestora.
Przykład: Długa pozycja na EUR/USD.
- Otwarcie długiej pozycji: Inwestor otwiera długą pozycję (long, buy) na EUR/USD z wolumenem 1 lota, co oznacza zakup 100 000 EUR za dolary.
- Sprawdzenie tabeli punktów swapowych: W tabeli punktów swapowych dla długiej pozycji na EUR/USD wartość wynosi -4.3169.
- Obliczenie wartości pipsa: Dla transakcji 1 lota na EUR/USD wartość jednego pipsa to 41.94 PLN, co zależy od kursu USD/PLN (1 pips = 10 USD).
- Naliczanie punktów SWAP: Minimalny krok notowań dla EUR/USD to 1/10 pipsa, co oznacza, że wartość minimalnego kroku notowań wynosi 4.194 PLN. Tę wartość należy pomnożyć przez -4.3169:
4.194 × (-4.3169) = -18.16 PLN
Po zaokrągleniu do drugiego miejsca po przecinku oznacza to, że przetrzymanie pozycji długiej na EUR/USD o wielkości 1 lota kosztuje codziennie 18.16 PLN.
Dlaczego ludzie kupują swapy?
Ludzie i instytucje kupują swapy z różnych powodów, najczęściej w celu:
- Spekulacji: Inwestorzy mogą wykorzystywać swapy do spekulacji na przyszłych ruchach stóp procentowych, kursów walutowych lub cen towarów. Na przykład, spekulant przewidujący wzrost stóp procentowych może zawrzeć swap stopy procentowej, aby zyskać na tym wzroście.
- Hedgingu (zabezpieczenia): Firmy i inwestorzy wykorzystują swapy do zabezpieczania się przed różnymi rodzajami ryzyka. Na przykład, firma eksportująca do USA może użyć swapu walutowego, aby zabezpieczyć się przed ryzykiem osłabienia dolara.
- Optymalizacji struktury finansowania: Firmy mogą wykorzystywać swapy do zmiany charakteru swojego zadłużenia, np. z zadłużenia o zmiennej stopie procentowej na zadłużenie o stałej stopie procentowej, lub do uzyskania dostępu do finansowania w preferowanej walucie.
- Efektywnego zarządzania aktywami i pasywami: Instytucje finansowe, takie jak banki i fundusze emerytalne, wykorzystują swapy do lepszego dopasowania aktywów i pasywów, co pomaga im w zarządzaniu ryzykiem i poprawie rentowności.
Podsumowanie
Swapy to wszechstronne i potężne instrumenty finansowe, które odgrywają kluczową rolę na globalnych rynkach. Są wykorzystywane przez szerokie spektrum uczestników rynku, od korporacji i instytucji finansowych po inwestorów indywidualnych, do zarządzania ryzykiem, spekulacji i optymalizacji struktur finansowych. Zrozumienie podstawowych zasad działania swapów jest kluczowe dla każdego, kto chce skutecznie poruszać się po świecie nowoczesnych finansów.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Swap: Co to jest i jak działa?, możesz odwiedzić kategorię Finanse.