Kina Bydgoszczy: Historia i Przeszłość Kinematografii

Historia kin w Bydgoszczy jest długa i bogata, sięgająca początków XX wieku, kiedy to w mieście zaczęły pojawiać się pierwsze projekcje filmowe. Od skromnych początków, poprzez okres rozkwitu i popularności, aż po współczesność, kina w Bydgoszczy przeszły fascynującą ewolucję, odzwierciedlającą zmiany społeczne, kulturalne i technologiczne. W czasach swojej największej świetności, w mieście działały aż 22 kina, stając się ważnym elementem życia mieszkańców i centrum rozrywki.

Początki kinematografii w Bydgoszczy (1889-1920)

Zanim w Bydgoszczy powstały pierwsze kina, mieszkańcy mieli okazję zaznajomić się z ruchomymi obrazami dzięki „Kaiser Panorama”, działającej od 1889 roku przy ulicy Focha 32. To protoplasta bydgoskich kin, prezentujący ruchome fotografie w formie fotoplastykonu, głównie o tematyce krajoznawczej. Wędrowni kinematografiści zaczęli pojawiać się w bydgoskich ogrodach rozrywkowych Patzera już w 1897 roku, co zapowiadało nadejście nowej ery rozrywki.

Pionierami kinematografii w Bydgoszczy byli Polacy, którzy, pomimo początkowej niechęci pruskich urzędników, aktywnie promowali nową sztukę. W 1908 roku Wacław Szkaradkiewicz, polski pionier kina, otworzył przy ulicy Gdańskiej 34/36 kino „Moderne Theater”, znane wśród Polaków jako „Nowomodny Teatr Żywych Fotografii”. Kino mogło pomieścić 130 widzów, a projekcjom towarzyszyła muzyka na żywo – koncerty na klawikordzie, fortepianie, skrzypcach i harmonii. Repertuar obejmował filmy dokumentalne, reportaże polityczne i filmy fabularne.

W październiku 1909 roku Hans Meinhardt otworzył kolejne kino, „Teatr Centralny Apollo”, przy ulicy Gdańskiej 19. W tym samym czasie Szkaradkiewicz przeniósł swoje kino do byłej remizy strażackiej i nazwał je „Colloseum” (później „Bałtyk”). Grudzień 1909 roku był ważny dla polskiej kinematografii w Bydgoszczy – w „Colloseum” pokazano pierwszą rodzimą produkcję filmową, „Odwiedziny w Bydgoszczy”.

Na początku 1910 roku w Bydgoszczy działały już trzy kina: „Colosseum”, „Apollo” i „Victoria” przy ulicy Dworcowej 35. W kolejnych latach dołączyły „Kino-Salon” (1911-1913), „Kaiser Bioscope” i „Bromberger Lichtspiele”. Największym kinem tego okresu było „Colosseum” z 360 miejscami. W 1913 roku Szkaradkiewicz otworzył „Union-Theater” z 450 miejscami, gdzie po raz pierwszy w Bydgoszczy wyświetlono „Quo vadis”. W tym samym roku otwarto „Kammer-Lichtspiele” (700 miejsc) i w 1914 „Kristall-Palast” (750 miejsc, późniejszy „Pomorzanin”). Powstawały także kina letnie, popularne wśród marynarzy.

Do wybuchu I wojny światowej w Bydgoszczy działały kina stałe takie jak: „Colosseum”, „Union Theater”, „Kristall-Palast”, „Kammer-Lichtspiele” i „Bromberger Lichtsplele”. Poza nimi, przedstawienia filmowe oferował teatr „Concordia” oraz kina sezonowe i letnie. W 1919 roku otwarto kino „Metropol”.

W czasie I wojny światowej repertuar kin zdominowały filmy wojenne o charakterze propagandowym. Do 1920 roku dominowały filmy niemieckie z niemieckimi napisami. Dla Polaków bardziej popularne były przedstawienia amatorskie i koncerty. Dopiero w 1919 roku w kinie Szkaradkiewicza wyświetlono pierwszy film z polskimi napisami, „Karnawał zmarłych”. W 1920 roku w Bydgoszczy działały cztery kina stałe, z czego jedno, „Union Theater”, było w rękach polskich.

Era kina niemego (1920-1929)

Po odzyskaniu przez Bydgoszcz przynależności do Polski, kina zostały przejęte przez Polaków i zmieniły nazwy. „Kristall-Palast” stał się „Kristal”, „Kammer-Lichtspiele” – „Nowości”, „Union Theater” – „Marysieńka”, a „Colosseum” – „Corso”. Od 1920 roku w repertuarze pojawiły się filmy amerykańskie i francuskie, a od 1921 wszystkie kina wyświetlały filmy z polskimi napisami. W 1922 roku regularnie grano polskie filmy fabularne, choć produkcja niemiecka nadal była ważna. Z Bydgoszczą związana była gwiazda kina Pola Negri, która miała tu kamienicę. Kina specjalnie sprowadzały filmy z jej udziałem, które cieszyły się dużą popularnością.

W latach 1921-1922 działało kino wojskowe „Orzeł”, a lokalna wytwórnia „Polonia Film” prezentowała swoje produkcje w „Kino-Ogrodzie”. W 1929 roku otwarto reprezentacyjne kino „Paw” (800 miejsc) i kino „Oko” (600 miejsc), gdzie odbywały się także występy rewiowe. Kina działały także poza centrum, np. „Bajka” (później „Odrodzenie”) i „Słońce”. W latach 20. promowano kulturę filmową w szkołach, a kina „Nowości”, „Kristal” i „Corso” wyświetlały filmy edukacyjne dla młodzieży. Pierwsze kino szkolne powstało w 1923 roku.

Do czasu wprowadzenia dźwięku w Bydgoszczy działało 8 kin repertuarowych: „Kristal”, „Nowości”, „Liberty”, „Marysieńka”, „Corso”, „Odrodzenie”, Wojskowe, „Paw” i „Oko”. Rok 1928 był rekordowy pod względem sprzedaży biletów – bydgoszczanie kupili 1 milion wejściówek. Kinematografia stała się popularniejsza od teatrów i innych instytucji kulturalnych.

Era kina dźwiękowego (1930-1939)

Od 1930 roku kino przeszło rewolucję dźwiękową. Początkowo dźwięk dochodził z płyt, później z taśmy. Wprowadzenie dźwięku było kosztowne, co spowodowało zmniejszenie liczby kin. W 1930 roku w Bydgoszczy działały tylko 3 kina dźwiękowe: „Nowości”, „Kristal” i „Marysieńka”. Proces udźwiękowiania kin trwał do połowy lat 30. W 1933 roku udźwiękowiono kina „Apollo” i „Rewia”.

Kryzys ekonomiczny wpłynął na spadek frekwencji w kinach, ale żadne z ważnych kin nie zostało zamknięte. W Bydgoszczy powstały biura kinematograficzne „Ekran” i „Rexfilm”. W repertuarze przeważały filmy zachodnie, ale polskie produkcje cieszyły się popularnością, zwłaszcza te z udziałem lokalnych aktorów. Wizyty gwiazd filmowych podczas premier były powszechne. W latach 30. wiele kin zmieniło właścicieli i nazwy. „Cristal” pozostał największym kinem, „Paw” stał się „Apollo”, „Corso” – „Bałtyk”, a „Oko” – „Kapitol”. „Nowości” zmieniły nazwę na „Lido”. Działały także „Marysieńka”, „Bajka” i „Muza”. W 1934 roku krótko istniało „Kino Popularne” i kino 62 Pułku Piechoty.

Przed II wojną światową popularne były filmy takie jak: „Ta, która nie tańczy”, „Quo vadis”, „Znachor” i „Profesor Wilczur”.

Lata okupacji (1939-1945)

Podczas okupacji niemieckiej zmniejszono liczbę kin i zmieniono ich nazwy. Działało pięć kin: „Ufa Westpressen” (dawny „Cristal”), „Bidegast” (dawny „Apollo”), „Brahe-Filmtheater I” (dawna „Marysieńka”), „Brahe-Filmtheater II” (dawny „Bałtyk”) i „Capitol” (dawny „Kapitol”). W 1939 roku w kinie „Ufa Westpressen” przemawiał Joseph Goebbels. W 1940 roku zlikwidowano kino „Lido”. Latem 1944 roku w Teatrze Miejskim otwarto kinoteatr. W kinach wyświetlano wyłącznie filmy niemieckie, głównie propagandowe. Polacy bojkotowali kina z powodu niemieckiego repertuaru.

Okres powojenny (1945-1956)

Po II wojnie światowej kina były pierwszymi instytucjami kulturalnymi, które wznowiły działalność. Wykorzystywano je do wieców i propagandy. Wyświetlanie filmów rozpoczęto w lutym 1945 roku. Grano filmy radzieckie i przedwojenne polskie. Frekwencja była bardzo wysoka. W latach 1945-1950 wyświetlono 497 filmów, w tym polskie, radzieckie, amerykańskie, francuskie, angielskie i czechosłowackie. Później dominowały filmy radzieckie.

Kina zostały upaństwowione w 1945 roku. Bydgoszcz stała się siedzibą okręgu „Film Polski”. W 1945 roku działały kina: „Pomorzanin”, „Polonia”, „Orzeł”, „Wolność” (później „Awangarda”) i „Bałtyk”. Powstały też kina „Gryf” (1947), „Bagatela” (1948) i „Rozmaitości” (1950). W Fordonie kino „Robotnik” powstało w zaadaptowanej synagodze. Od 1946 roku upowszechniano filmy oświatowe w szkołach. W połowie lat 50. kina bydgoskie odwiedzało 2,5 miliona widzów rocznie.

Rozkwit i zmierzch kin studyjnych (1957-1989)

Po 1956 roku powstały nowe kina, m.in. „Kinoteatr”, „Chemik”, „Lotnik”, „Mir”, „Słońce”, „Mimoza”, „Milenium”, „Brda”, „Przyjaźń”/„Brda”, „Muza”, „Adria”, kino Pałacu Młodzieży i „Młodość”. W 1975 roku otwarto pierwsze kino samochodowe w Myślęcinku. Działały kina letnie. Rozwinęły się Dyskusyjne Kluby Filmowe, m.in. DKF „Mozaika” i „Rondo”. W 1980 roku w Bydgoszczy działało 16 DKF.

Liczba kin w Bydgoszczy rosła w latach 60., osiągając maksimum 22 obiektów. Od lat 70. liczba kin malała z powodu rozwoju telewizji. W 1970 roku działało 17 kin.

Koniec XX wieku i multipleksy (1990-2002)

Od lat 80. i 90. frekwencja w kinach spadała z powodu rozwoju telewizji i wideo. Wiele kin zostało zlikwidowanych, m.in. „Gryf”, „Awangarda”, „Mir”, kina dzielnicowe i ogrodowe. Upadł najstarszy kinoteatr „Bałtyk”. Od połowy lat 90. działało pięć kin.

Nowa era multipleksów (po 2002)

W 2001 roku zbudowano pierwszy multipleks – Multikino przy ulicy Focha (otwarte w 2002 roku). Powstanie multipleksu spowodowało upadek kin tradycyjnych. Zamknięto „Pomorzanin”, „Polonię” i „Orła”. Utrzymała się „Adria” i kina działające okresowo. W 2007 roku powstał multipleks Cinema City w Focus Mall, a w 2012 roku kino studyjne w MCK (reaktywacja „Orła”). Nowe kino powstało w CK „Wiatrak” w Fordonie. W 2012 roku otwarto multipleks Helios w Galerii Pomorskiej.

Podsumowanie

Historia kin w Bydgoszczy to opowieść o zmieniającej się rozrywce i kulturze miasta. Od pionierskich czasów kina niemego, przez złoty wiek kin studyjnych, po erę multipleksów, kina w Bydgoszczy zawsze były ważnym miejscem spotkań i rozrywki dla mieszkańców. Mimo zmian i wyzwań, kinematografia w Bydgoszczy nadal ma swoje miejsce, adaptując się do nowych czasów i oferując różnorodną ofertę filmową.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Kina Bydgoszczy: Historia i Przeszłość Kinematografii, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.