Bilans Energetyczny Kraju: Kompletny Przewodnik

Bilans energetyczny kraju to kompleksowe statystyczne ujęcie produktów energetycznych i ich przepływu w gospodarce. Umożliwia on analizę całkowitej ilości energii pozyskiwanej ze środowiska, sprzedawanej, przetwarzanej i zużywanej przez użytkowników końcowych. Pozwala również na ocenę względnego udziału każdego nośnika energii (paliwa, produktu). Bilans energetyczny jest kluczowym narzędziem do badania krajowego rynku energii i monitorowania wpływu polityki energetycznej. Oferuje on pełny obraz sytuacji energetycznej kraju w zwartej formie, prezentując zużycie energii przez całą gospodarkę i poszczególne sektory.

Czym jest bilans energetyczny?

Bilans energetyczny prezentuje wszystkie istotne statystycznie produkty energetyczne (paliwa) kraju oraz ich produkcję, transformację i zużycie przez różne rodzaje podmiotów gospodarczych (przemysł, transport itp.). Jest naturalnym punktem wyjścia do badania sektora energetycznego i służy jako narzędzie wielofunkcyjne:

• Dostarcza kompleksowych informacji o podaży i popycie na energię, co umożliwia zrozumienie sytuacji w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, efektywnego funkcjonowania rynków energii i innych istotnych celów polityki, a także formułowanie polityki energetycznej.
• Stanowi podstawę do obliczania różnorodnych wskaźników, w tym wskaźników monitorujących postępy w realizacji celów Unii Energetycznej i strategii Europa 2020 (wskaźniki efektywności energetycznej, udział energii odnawialnej, zależność energetyczna itp.).
• Zapewnia porównywalność informacji statystycznych między różnymi okresami referencyjnymi oraz między różnymi krajami/regionami.
• Dostarcza danych do obliczania emisji gazów cieplarnianych pochodzących ze spalania paliw.
• Służy jako narzędzie kontroli jakości, zapewniające kompletność, spójność i porównywalność statystyk energetycznych.
• Stanowi wkład do modelowania i prognozowania.

Koncepcja bilansu energetycznego to ramy rachunkowe do sporządzania, uzgadniania i rozumienia danych dotyczących wszystkich produktów energetycznych wpływających, wypływających i zużywanych w danym kraju (terytorium).

Wykorzystanie bilansów energetycznych

Już w 1976 roku Komisja Statystyczna ONZ uzgodniła, że bilanse energetyczne będą kluczowym instrumentem koordynacji prac nad statystyką energetyczną i dostarczania danych w formie odpowiedniej do zrozumienia i analizy roli energii w gospodarce. Bilans energetyczny jest punktem wyjścia do konstruowania wielu wskaźników, takich jak zależność importowa. Niektóre agregaty bilansu energetycznego przyczyniają się do powstawania wskaźników przekrojowych, takich jak energochłonność (nakład energii na jednostkę produkcji (PKB)).

Ogólnie rzecz biorąc, szereg pytań można rozwiązać, analizując dane z bilansu energetycznego (takie jak ewolucja zużycia energii według sektorów lub efektywność wytwarzania energii elektrycznej z paliw kopalnych). Ponadto bilans energetyczny może być wykorzystany jako narzędzie wysokiego poziomu do kontroli jakości danych: spójności i dokładności statystyk energetycznych zgłaszanych dla poszczególnych produktów energetycznych. Istotne różnice statystyczne w jednostkach energii, pozorne zyski energii, znaczące straty w procesach transformacji, niewyjaśnione wahania wskaźników mogą wskazywać na problemy z danymi źródłowymi. Ogólnie rzecz biorąc, bilans energetyczny jest niezwykle użytecznym i potężnym narzędziem, które jest uzupełniane dodatkowymi wskaźnikami obliczanymi i rozpowszechnianymi przez Eurostat. Wskaźniki te obejmują:

• Szczegółowe dane dotyczące pochodzenia i przeznaczenia handlu międzynarodowego (dane import/eksport).
• Dane techniczne: zdolności wytwórcze i produkcyjne, dane dotyczące zapasów paliw, różne wskaźniki specyficzne dla produktów lub przepływów.
• Dodatkowa dezagregacja poszczególnych statystyk na określone podkategorie.

Bilans energetyczny w europejskiej polityce decyzyjnej

Europejska strategia energetyczna i Unia Energetyczna muszą być oparte na dowodach statystycznych dla podejmowania rozsądnych decyzji. W tym celu bilanse energetyczne są kluczowym wkładem w oceny skutków Komisji w obszarze polityki energetycznej. Ponieważ energia ma zasadnicze znaczenie dla wielu sektorów gospodarki, dane energetyczne są wykorzystywane również do innych celów, w szczególności w transporcie i zmianach klimatycznych. Cele polityki energetycznej Unii Europejskiej obejmują potrzebę bezpiecznych dostaw energii, zrównoważonego zużycia energii i mniejszej zależności od paliw kopalnych. Bilanse energetyczne pomagają w ocenie postępów w tych obszarach. Są one również niezbędnym wkładem w monitorowanie celu efektywności energetycznej strategii Europa 2020. Dyrektywa 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej i jej środki wykonawcze odnoszą się do agregatów bilansów energetycznych publikowanych przez Eurostat. W kontekście prac Eurostatu nad wskaźnikami zrównoważonego rozwoju bilanse energetyczne stanowią centralny wkład w SDG 7 Przystępna i czysta energia.

Konstrukcja bilansów energetycznych

Konstruując bilanse energetyczne, należy pamiętać o pierwszej zasadzie termodynamiki. Prawo zachowania energii stwierdza, że całkowita energia układu izolowanego jest stała; energia może być przekształcana z jednej formy w drugą, ale nie może być ani stworzona, ani zniszczona. Pierwsze prawo jest często formułowane przez stwierdzenie, że zmiana energii wewnętrznej układu zamkniętego jest równa ilości ciepła dostarczonego do układu, pomniejszonej o ilość pracy wykonanej przez układ na otoczeniu. W konsekwencji zyski energii nie są możliwe, a jeśli występują, są wynikiem rozbieżności statystycznej (dane o niskiej dokładności) lub niepełnego uwzględnienia wszystkich produktów wejściowych w zakresie statystyki energetycznej.

Konstrukcja bilansów energetycznych w 3 krokach

1. Pierwszym krokiem jest skonstruowanie bilansów towarowych dla każdego nośnika energii w naturalnych jednostkach miary nośnika energii – jednostkach fizycznych (tony i metry sześcienne) lub jednostkach energii (GWh dla energii elektrycznej i TJ dla ciepła).
2. Drugim krokiem jest przeliczenie bilansu towarowego w różnych jednostkach na wspólną jednostkę energii, poprzez pomnożenie wszystkich danych przez odpowiedni współczynnik przeliczeniowy (wartości kaloryczne dla nośników energii w jednostkach fizycznych i współczynnik przeliczeniowy jednostek dla nośników energii mierzonych w jednostkach energii).
3. Trzeci krok odnosi się do uporządkowania kolumn i wierszy bilansu energetycznego w celu uniknięcia podwójnego liczenia energii. Na przykład produkcja produktów wtórnych jest wykazywana w wierszu produkcji w bilansach towarowych i jest wykazywana jako wynik transformacji w bilansie energetycznym.

Źródło: Eurostat Uproszczony schemat konstruowania bilansów energetycznychEurostat

Wybór pierwotnej formy energii

Wybór pierwotnej formy energii określa granice statystyki energetycznej. Ogólną zasadą podejścia Eurostatu jest to, że pierwotną formą energii powinna być pierwsza forma energii w procesie produkcji, dla której w rzeczywistości stosowane są różne zastosowania energii. Metodologia Eurostatu opiera się na metodzie fizycznej zawartości energii. Dla produktów energetycznych spalanych bezpośrednio (na przykład węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, biopaliwa, odpady) jest to ich rzeczywista zawartość energii mierzona ich wartością opałową brutto i netto. Dla produktów, które nie są spalane bezpośrednio, zastosowanie tej zasady prowadzi do wyboru ciepła jako pierwotnej formy energii dla energii jądrowej, geotermalnej i słonecznej termicznej; oraz do wyboru energii elektrycznej jako pierwotnej formy energii dla energii słonecznej fotowoltaicznej, wiatrowej, wodnej, pływów, fal, oceanów. Pomiar pierwotnej formy energii dla paliw niespalanych bezpośrednio odbywa się jako produkcja energii elektrycznej brutto dla tych, gdzie energia elektryczna jest pierwotną formą energii i jako produkcja ciepła brutto dla tych, gdzie ciepło jest pierwotną formą energii. Zgodnie z zobowiązaniami rozporządzenia (WE) nr 1099/2008 w sprawie statystyki energii sprawozdawczość obejmuje nakłady geotermalne i słoneczne termiczne potrzebne do produkcji energii elektrycznej i/lub ciepła z tych źródeł. W podobny sposób ciepło wytwarzane przez reaktory jądrowe musi być deklarowane zgodnie z obowiązkami sprawozdawczymi dotyczącymi rocznej statystyki jądrowej. Jeśli kraje nie mają dostępnych informacji na temat nakładów energii, ale znana jest tylko ilość wyprodukowanej energii elektrycznej i/lub ciepła, krajom sprawozdawczym zaleca się stosowanie następujących współczynników efektywności do oszacowania nakładów:

• Dla energii elektrycznej ze źródeł geotermalnych: 10%
• Dla ciepła pochodzącego ze źródeł geotermalnych: 50%
• Dla energii elektrycznej ze skoncentrowanej energii słonecznej: 33%
• Dla ciepła pochodzącego z energii słonecznej termicznej: 100%
• Dla energii elektrycznej i ciepła pochodzącego ze źródeł jądrowych: 33%

Wybór jednostek w bilansie energetycznym

Dane dla różnych produktów muszą być wyrażone we wspólnej jednostce energii. Wybraną jednostką może być dowolna jednostka energii: teradżul (TJ), gigawatogodzina (GWh), tysiące ton ekwiwalentu ropy naftowej (ktoe), miliony ton ekwiwalentu ropy naftowej (Mtoe) itp. Jednostką przyjętą przez Eurostat jest dżul.

Wybór wartości opałowej

Bilans energetyczny może być wyrażony w „netto” lub „brutto” zawartości energii, gdzie netto/brutto odnosi się do wartości opałowych użytych do przeliczenia. Wielkość znana jako wartość opałowa brutto (GCV) (lub wyższa wartość opałowa lub energia brutto lub wyższa wartość opałowa) jest określana poprzez sprowadzenie wszystkich produktów spalania z powrotem do pierwotnej temperatury sprzed spalania, a w szczególności poprzez kondensację pary wodnej powstającej podczas spalania. Jest to tożsame z termodynamicznym ciepłem spalania, ponieważ zmiana entalpii reakcji zakłada wspólną temperaturę związków przed i po spalaniu, w którym to przypadku woda powstała w wyniku spalania jest skraplana do cieczy, stąd oddaje swoje utajone ciepło parowania. Wielkość znana jako wartość opałowa netto (NCV) (lub niższa wartość opałowa lub niższa wartość kaloryczna) jest określana poprzez odjęcie ciepła parowania pary wodnej od wyższej wartości opałowej. Traktuje to każdą powstałą H₂O jako parę. Energia potrzebna do odparowania wody nie jest zatem uwalniana jako ciepło. Ponieważ wartość opałowa netto reprezentuje ilość energii, która może być faktycznie wykorzystana, Eurostat przyjął metodologię stosowania wartości opałowych netto dla swoich bilansów energetycznych. Dotyczy to przeliczania wszystkich nośników energii (produktów, paliw) bilansu energetycznego dla wszystkich przepływów bilansu energetycznego.

Tworzenie macierzy

Bilans energetyczny prezentowany jest jako macierz: dwuwymiarowa tabela z wierszami i kolumnami. Macierz ta może być tworzona w różnych jednostkach energii, dla różnych regionów geograficznych, a także dla różnych okresów czasu. O ile wybór jednostki, kraju i okresu czasu jest intuicyjny i ma potrzeby specyficzne dla użytkownika, o tyle wybór wierszy i kolumn musi być zharmonizowany w ramach jednego podejścia metodologicznego. Rzeczywiste powiązanie między macierzą a danymi źródłowymi dla każdej indywidualnej pozycji bilansu energetycznego jest dostępne w narzędziu Eurostatu do budowania bilansu energetycznego. W narzędziu każda komórka macierzy bilansu energetycznego jest tworzona z linkiem do komórki danych źródłowych (głównie jednej pozycji danych, ale dla kilku komórek danych jest to suma, różnica lub inny wzór) z kombinacją współczynnika przeliczeniowego do TJ (wartości kaloryczne). Dla wielu komórek bilansu energetycznego to powiązanie jest bezpośrednią relacją jeden do jednego między komórką w macierzy bilansu a danymi źródłowymi. W konsekwencji, faktycznie zastosowana metodologia obliczeń jest opisana na najbardziej wyczerpującym poziomie szczegółowości w rzeczywistym pliku MS Excel reprezentującym narzędzie Eurostatu do budowania bilansu energetycznego.

Źródło: Eurostat Przykład uproszczonego bilansu energetycznego EurostatuEurostat

Więcej szczegółów i dodatkowych informacji na temat konstrukcji bilansów energetycznych można znaleźć w przewodniku Eurostatu po bilansach energetycznych.

Specyfika techniczna bilansu energetycznego Eurostatu

Bilans energetyczny to macierz tabelaryczna reprezentowana przez kolumny i wiersze. Kolumny bilansu energetycznego reprezentują produkty energetyczne (paliwa). Wiersze reprezentują przepływy bilansu (produkcja – transformacja – sektory zużycia).

• Bilans energetyczny jest konstruowany dla każdego roku kalendarzowego. Obecnie bilanse energetyczne dla wszystkich państw członkowskich UE są dostępne począwszy od 1990 roku. Dane Eurostatu obejmują również kilka krajów spoza UE, a dla większości z nich dane są również dostępne od 1990 roku.
• Bilans energetyczny obejmuje terytorium krajowe danego kraju. Handel towarami energetycznymi między krajami jest ujęty w imporcie i eksporcie.
• Bilans energetyczny obliczany przez Eurostat jest dostępny w tysiącach ton ekwiwalentu ropy naftowej (ktoe), w teradżulach (TJ) i w gigawatogodzinach (GWh).

Produkty (kolumny bilansu energetycznego)

Ten rozdział przedstawia podstawowe relacje między produktami energetycznymi (paliwami). Pełny zestaw relacji między produktami znajduje się w przewodniku po bilansie energetycznym. Definicje poszczególnych paliw znajdują się w rozporządzeniu (WE) nr 1099/2008 w sprawie statystyki energii.

Ogółem = Stałe paliwa kopalne + Gazy wytwarzane + Torf i produkty torfowe + Łupki bitumiczne i piaski bitumiczne + Ropa naftowa i produkty ropopochodne (z wyłączeniem biopaliw) + Gaz ziemny + Odnawialne źródła energii i biopaliwa + Odpady nieodnawialne + Ciepło jądrowe + Ciepło + Energia elektryczna

Paliwa kopalne = Stałe paliwa kopalne + Gazy wytwarzane + Torf i produkty torfowe + Łupki bitumiczne i piaski bitumiczne + Ropa naftowa i produkty ropopochodne (z wyłączeniem biopaliw) + Gaz ziemny + Odpady nieodnawialne

Stałe paliwa kopalne = Antracyt + Węgiel koksowy + Pozostały węgiel bitumiczny + Węgiel subbitumiczny + Węgiel brunatny + Brykiety patentowe + Koks piecowy + Koks gazowy + Smoła węglowa + Brykiety z węgla brunatnego

Gazy wytwarzane = Gaz miejski + Gaz koksowniczy + Gaz wielkopiecowy i inne gazy odzyskane

Torf i produkty torfowe = Torf + Produkty torfowe

Ropa naftowa i produkty ropopochodne = Ropa naftowa + Gazolin naturalny + Surowce rafineryjne + Dodatki i środki zwiększające liczbę oktanową (z wyłączeniem biopaliw) + Pozostałe węglowodory + Gaz rafineryjny + Etan + Skroplony gaz ropopochodny + Benzyna silnikowa (z wyłączeniem biopaliw) + Benzyna lotnicza + Paliwo lotnicze typu benzyny + Paliwo lotnicze typu nafty (z wyłączeniem biopaliw) + Inna nafta + Benzyna lakowa + Olej napędowy i olej napędowy (z wyłączeniem biopaliw) + Olej opałowy + Benzyna lakowa i specjalne przemysłowe benzyny lekkie + Smary + Bitumen + Koks naftowy + Woski parafinowe + Pozostałe produkty ropopochodne niewymienione w innym miejscu

Odnawialne źródła energii i biopaliwa = Energia wodna + Pływy + fale i oceany + Energia wiatrowa + Energia słoneczna fotowoltaiczna + Energia słoneczna termiczna + Geotermia + Pierwotne stałe biopaliwa + Węgiel drzewny + Biogazy + Odpady komunalne odnawialne + Czysta biobenzyna + Biobenzyna mieszana + Czyste biodiesle + Biodiesle mieszane + Czysta biopaliwa lotnicze typu nafty + Mieszane biopaliwa lotnicze typu nafty + Pozostałe biopaliwa płynne + Ciepło otoczenia (pompy ciepła) Odpady nieodnawialne = Odpady przemysłowe (nieodnawialne) + Odpady komunalne nieodnawialne

Przepływy (wiersze bilansu energetycznego)

Bilans energetyczny Eurostatu składa się z 3 bloków:

• Blok górny: Podaż
• Blok środkowy: Nakład transformacji, Wynik transformacji, Zużycie sektora energetycznego i Straty dystrybucyjne
• Blok dolny: Końcowe zużycie nieenergetyczne i Końcowe zużycie energii (z podziałem na podsektory przemysłu, transportu i innych sektorów)

W bloku środkowym Nakład transformacji i Wynik transformacji obejmują rzeczywiste transformacje produktów energetycznych, jak również wirtualne transformacje produktów. Te wirtualne transformacje obejmują następujące aspekty:

• mieszanie różnych produktów ze sobą
• metodologiczne transformacje energii elektrycznej wytwarzanej z paliw niespalanych, takich jak ciepło jądrowe, energia wodna, wiatrowa, geotermalna, słoneczna termiczna i fotowoltaiczna
• transfery międzyproduktowe, przepływy zwrotne i wymiany między rafineriami ropy naftowej a przemysłem petrochemicznym

Różnica między nakładem transformacji a wynikiem transformacji stanowi straty transformacji. Ten rozdział przedstawia tylko relacje między elementami wykorzystanymi w tej publikacji. Pełny zestaw relacji, jak również bardziej szczegółową definicję każdej kategorii, można znaleźć w przewodniku po bilansie energetycznym.

Dostępna energia brutto = Produkcja pierwotna + Produkty odzyskane i przetworzone + Import – Eksport + Zmiany zapasów

Całkowita podaż energii = Dostępna energia brutto – Międzynarodowe bunkrowanie morskie – Międzynarodowe lotnictwo

Nakład transformacji = Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła + Koksownie + Piece wielkopiecowe + Gazownie + Rafinerie i przemysł petrochemiczny + Zakłady paliw patentowych + Zakłady BKB i PB + Zakłady upłynniania węgla + Dla mieszanego gazu ziemnego + Mieszane biopaliwa płynne + Zakłady produkcji węgla drzewnego + Zakłady gaz-ciecz + Niewymienione w innym miejscu

Wynik transformacji = Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła + Koksownie + Piece wielkopiecowe + Gazownie + Rafinerie i przemysł petrochemiczny + Zakłady paliw patentowych + Zakłady BKB i PB + Zakłady upłynniania węgla + Mieszane w gazie ziemnym + Mieszane biopaliwa płynne + Zakłady produkcji węgla drzewnego + Zakłady gaz-ciecz + Niewymienione w innym miejscu

Sektor energetyczny = Zużycie własne w wytwarzaniu energii elektrycznej i ciepła + Kopalnie węgla + Zakłady wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego + Zakłady paliw patentowych + Koksownie + Zakłady BKB i PB + Gazownie + Piece wielkopiecowe + Rafinerie ropy naftowej (rafinerie oleju) + Przemysł jądrowy + Zakłady upłynniania węgla + Zakłady upłynniania i regazyfikacji (LNG) + Zakłady gazyfikacji biogazu + Zakłady gaz-ciecz (GTL) + Zakłady produkcji węgla drzewnego + Niewymienione w innym miejscu (energia)

Energia dostępna do zużycia końcowego = Całkowita podaż energii – Nakład transformacji + Wynik transformacji – Sektor energetyczny – Straty dystrybucyjne

Końcowe zużycie energii = Sektor przemysłowy + Sektor transportowy + Pozostałe sektory

Sektor przemysłowy = Przemysł żelaza i stali + Przemysł chemiczny i petrochemiczny + Metale nieżelazne + Surowce niemetaliczne + Sprzęt transportowy + Maszyny + Górnictwo i wydobywanie + Żywność, napoje i tytoń + Papier, pulpa i poligrafia + Drewno i wyroby z drewna + Budownictwo + Tekstylia i skóra + Niewymienione w innym miejscu (przemysł)

Sektor transportowy = Kolej + Drogi + Lotnictwo krajowe + Żegluga krajowa + Transport rurociągowy + Niewymienione w innym miejscu (transport)

Pozostałe sektory = Usługi komercyjne i publiczne + Gospodarstwa domowe + Rolnictwo i leśnictwo + Rybołówstwo + Niewymienione w innym miejscu (inne)

Różnice statystyczne = Energia dostępna do zużycia końcowego – Końcowe zużycie nieenergetyczne – Końcowe zużycie energii

Źródło: Eurostat Uproszczony schemat bilansów energetycznych EurostatuEurostat

Interpretacje zer

Statystyczny system gromadzenia danych dla statystyki energetycznej nie rozróżnia następujących przypadków:

• Ilość energii jest rzeczywistym zerem (rzeczywisty brak zużycia)
• Zużycie jest znikome (ilość jest mniejsza niż połowa odpowiedniej najniższej jednostki sprawozdawczej)
• Dane nie są dostępne dla organu sprawozdawczego
• Dane są poufne i nie są pokazywane

Wszystkie te przypadki są pokazywane jako „zero”.

Specyficzne flagi używane

Symbol Z oznacza, że dane nie mają zastosowania. Wynika to albo z metodologicznie niemożliwej kombinacji w macierzy bilansu energetycznego, albo z nieistnienia kombinacji na etapie gromadzenia danych. Na przykład następujące elementy nie są wykonalne: zużycie stałych paliw kopalnych w lotnictwie, wykorzystanie energii wodnej w gospodarstwach domowych i odnawialnych źródeł energii jako wyniku transformacji pieców wielkopiecowych.

Symbol : oznacza, że dane są niedostępne. Dzieje się tak, gdy kraje nie dokonały transmisji za dany okres referencyjny. Dotyczy to tylko okresów w przeszłości. Jeśli kraj dokonał transmisji danych, wszelkie ewentualne niedostępne dane mogą być pokazane jako zero.

Dodatkowe informacje i więcej szczegółów

Więcej szczegółów i dodatkowych informacji na temat konstrukcji bilansów energetycznych można znaleźć w przewodniku Eurostatu po bilansach energetycznych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co to jest bilans energetyczny?

Bilans energetyczny to statystyczne ujęcie przepływów energii w gospodarce, od produkcji po zużycie końcowe.

Dlaczego bilans energetyczny jest ważny?

Jest ważny dla analizy rynku energii, polityki energetycznej, bezpieczeństwa energetycznego i monitorowania celów zrównoważonego rozwoju.

Jakie dane zawiera bilans energetyczny?

Zawiera dane o produkcji, transformacji, zużyciu różnych produktów energetycznych przez różne sektory gospodarki.

Kto tworzy bilanse energetyczne w Europie?

Eurostat, urząd statystyczny Unii Europejskiej, opracowuje i publikuje bilanse energetyczne dla krajów członkowskich i innych.

W jakich jednostkach prezentowany jest bilans energetyczny Eurostatu?

W tysiącach ton ekwiwalentu ropy naftowej (ktoe), teradżulach (TJ) i gigawatogodzinach (GWh).

Mamy nadzieję, że ten artykuł pomógł Ci zrozumieć, czym jest bilans energetyczny i jakie ma znaczenie. Zachęcamy do dalszego zgłębiania tematu, korzystając z przewodnika Eurostatu po bilansach energetycznych.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Bilans Energetyczny Kraju: Kompletny Przewodnik, możesz odwiedzić kategorię Bilans.