20/12/2021
Śmierć bliskiej osoby to trudny czas, w którym oprócz żałoby trzeba zmierzyć się z wieloma formalnościami, w tym z kwestią dziedziczenia majątku. Jednym z częstych składników spadku są środki zgromadzone na lokatach bankowych. Czy lokata wchodzi w skład spadku? Jak wygląda dziedziczenie lokaty w Polsce? Jakie kroki należy podjąć, aby uzyskać dostęp do środków zmarłego?
Dziedziczenie lokaty bankowej zgodnie z prawem spadkowym
Zgodnie z polskim prawem spadkowym, środki zgromadzone na lokatach bankowych osoby zmarłej co do zasady wchodzą w skład masy spadkowej. Oznacza to, że są one dziedziczone na zasadach ogólnych, tak jak inne składniki majątku, chyba że spadkodawca postanowił inaczej poprzez testament lub dyspozycję wkładem na wypadek śmierci. Podstawą prawną jest Kodeks cywilny, który reguluje kwestie dziedziczenia ustawowego i testamentowego.
Dziedziczenie ustawowe lokaty
Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. W pierwszej kolejności do spadku powołani są małżonek i dzieci spadkodawcy. Dziedziczą oni w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Przykładowo:
- Jeśli zmarły pozostawił małżonka i jedno dziecko, każde z nich dziedziczy po 50% spadku.
- Jeśli zmarły pozostawił małżonka i troje dzieci, małżonek dziedziczy ¼ spadku, a każde dziecko po ¾: 3 = ¼ spadku.
Jeżeli spadkodawca nie miał małżonka ani dzieci, do spadku powołani są dalsi krewni, np. rodzice, rodzeństwo, dziadkowie, wujostwo. W przypadku braku krewnych, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w ostateczności Skarbowi Państwa.
Dziedziczenie testamentowe lokaty
Spadkodawca ma prawo sporządzić testament, w którym może dowolnie rozdysponować swoim majątkiem, w tym środkami zgromadzonymi na lokatach bankowych. W testamencie może powołać do spadku dowolne osoby, niekoniecznie krewnych. W takim przypadku dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Ważne jest, aby testament był sporządzony w sposób prawidłowy, aby nie został podważony. Najbezpieczniej jest sporządzić testament notarialny.
Wyjątki od ogólnych zasad dziedziczenia lokaty
Istnieją pewne wyjątki od ogólnych zasad dziedziczenia, które pozwalają na wypłatę środków z lokaty bankowej jeszcze przed formalnym zakończeniem postępowania spadkowego.
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci to specjalna instytucja prawna, która umożliwia właścicielowi rachunku bankowego wskazanie osób, którym bank wypłaci środki po jego śmierci. Środki wypłacone na podstawie dyspozycji nie wchodzą do masy spadkowej, co oznacza, że nie podlegają podziałowi spadku. Jest to istotne ułatwienie dla najbliższych, którzy mogą szybko uzyskać dostęp do środków na pokrycie bieżących potrzeb, np. kosztów pogrzebu. Dyspozycję wkładem można ustanowić dla rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych (ROR), kont oszczędnościowych i lokat terminowych. Nie można jej natomiast ustanowić dla jednostek funduszy inwestycyjnych.
Warto pamiętać, że kwota wypłacona na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci jest ograniczona. Zgodnie z prawem, suma wypłat z tytułu dyspozycji nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.
Pokrycie kosztów pogrzebu z lokaty
Zgodnie z przepisami prawa bankowego, bank może wypłacić z rachunku bankowego osoby zmarłej środki na pokrycie kosztów pogrzebu. Osoba, która poniosła koszty pogrzebu, może wystąpić do banku z wnioskiem o wypłatę odpowiedniej kwoty, przedstawiając faktury i rachunki potwierdzające poniesione wydatki. Kwota wypłacona na pokrycie kosztów pogrzebu nie wchodzi do masy spadkowej, co oznacza, że pomniejsza ona wartość spadku.
Zachowek a lokata bankowa
Nawet jeśli spadkodawca sporządził testament i pominął w nim najbliższych krewnych (np. dzieci, małżonka, rodziców), mają oni prawo do zachowku. Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące uprawnionym spadkobiercom ustawowym, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali w testamencie mniej, niż wynosiłby ich udział spadkowy ustawowy. Wysokość zachowku wynosi co do zasady połowę wartości udziału spadkowego ustawowego, który by przysługiwał uprawnionemu, a jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni – dwie trzecie tego udziału.
Jeżeli w skład spadku wchodzi lokata bankowa, może ona zostać wykorzystana do wypłaty zachowku. Spadkobierca testamentowy, który otrzymał lokatę, może być zobowiązany do wypłaty zachowku uprawnionym spadkobiercom ustawowym. W praktyce może to oznaczać konieczność likwidacji lokaty w celu wypłaty zachowku.
Procedura dziedziczenia lokaty bankowej
Aby rozpocząć procedurę dziedziczenia lokaty bankowej, należy zgłosić śmierć posiadacza rachunku w banku. Może to zrobić dowolna osoba, przedstawiając akt zgonu. Następnie spadkobiercy powinni przedstawić w banku dokumenty potwierdzające ich prawo do spadku.
Jak ustalić, czy zmarły miał lokatę?
Jeżeli spadkobiercy nie wiedzą, w jakim banku zmarły miał lokatę, mogą skorzystać z Centralnej Informacji o Rachunkach Bankowych. W tym celu należy udać się do dowolnego banku lub SKOK-u i złożyć zapytanie. Po zweryfikowaniu tożsamości wnioskodawcy, bank udzieli informacji o rachunkach bankowych zmarłego prowadzonych w bankach zrzeszonych w Krajowej Izbie Rozrachunkowej.
Dokumenty potrzebne do dziedziczenia lokaty
Do wypłaty środków z lokaty bankowej konieczne jest przedstawienie w banku następujących dokumentów:
- Akt zgonu spadkodawcy (odpis).
- Dokument potwierdzający nabycie spadku:
- Prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, lub
- Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
- Orzeczenie sądu w przedmiocie działu spadku albo notarialna umowa o dział spadku (jeśli spadek dziedziczy więcej niż jeden spadkobierca i konieczny jest podział środków).
- Dokument tożsamości spadkobiercy.
Bank nie uzna za dokument potwierdzający prawo do dziedziczenia oświadczenia o przyjęciu spadku, testamentu ani protokołu dziedziczenia.
Kontakt z bankiem i zgłoszenie roszczenia
Spadkobierca powinien udać się do oddziału banku, w którym zmarły miał lokatę (nie musi to być oddział w miejscu zamieszkania zmarłego), z kompletem dokumentów. W banku należy wypełnić wniosek o wypłatę środków po zmarłym i podpisać go w obecności pracownika banku.
Czas trwania procedury dziedziczenia lokaty
Procedura dziedziczenia lokaty bankowej może być czasochłonna. Nawet w przypadku braku komplikacji, cała procedura może trwać kilka miesięcy. Jeśli pojawią się spory prawne lub problemy z ustaleniem składu majątku spadkowego, sprawa może się przeciągnąć nawet na lata.
Podział środków między spadkobierców
W wielu sytuacjach do wypłaty środków z lokaty konieczny jest dział spadku - sądowy lub umowny. Dział spadku jest wymagany, gdy:
- Wypłacasz spadek z konta wspólnego zmarłego, nawet jeśli jesteś jedynym spadkobiercą.
- Spadek dziedziczy więcej niż jeden spadkobierca.
Dokument działu spadku powinien precyzyjnie określać kwotę, jaką każdy spadkobierca ma otrzymać z konta spadkodawcy. Jeśli spadkobierców jest wielu, wszyscy muszą zgłosić się do banku wraz z wnioskodawcą, chyba że przedstawią dokument działu spadku.
Podatek od spadku i darowizn a lokata
Dziedziczenie lokaty bankowej, jak i każdego innego majątku, podlega podatkowi od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Wysokość podatku zależy od grupy podatkowej, do której należy spadkobierca.
Grupy podatkowe
Polskie prawo podatkowe wyróżnia trzy grupy podatkowe:
- Grupa I: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierbowie, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie.
- Grupa II: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych.
- Grupa III: pozostali spadkobiercy.
Zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny
Najbliższa rodzina zmarłego (tzw. „grupa zerowa”) jest zwolniona z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku do Urzędu Skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu o nabyciu spadku, wydania europejskiego poświadczenia spadkowego lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Do „grupy zerowej” zaliczają się: małżonek, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, macocha i ojczym. Niedotrzymanie terminu 6 miesięcy skutkuje utratą zwolnienia i koniecznością zapłaty podatku według zasad dla I grupy podatkowej.
Dziedziczenie polisolokat
Polisolokaty, czyli produkty finansowe łączące ubezpieczenie i lokatę bankową, co do zasady nie wchodzą w skład masy spadkowej. Nie są one dziedziczone na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym. W przypadku polisolokaty, posiadacz powinien wskazać osobę uposażoną, która otrzyma środki po jego śmierci. Tylko osoba uposażona jest uprawniona do otrzymania środków z polisolokaty, a nie spadkobiercy.
Podsumowanie
Podsumowując, lokata bankowa co do zasady wchodzi w skład masy spadkowej i podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych, chyba że spadkodawca ustanowił dyspozycję wkładem na wypadek śmierci lub sporządził testament. Dziedziczenie lokaty wiąże się z koniecznością dopełnienia formalności w banku i ewentualnie w sądzie, a także z obowiązkiem zapłaty podatku od spadków i darowizn, chyba że spadkobierca należy do „grupy zerowej” i zgłosi nabycie spadku w terminie. Warto pamiętać o wyjątkach, takich jak dyspozycja wkładem na wypadek śmierci, pokrycie kosztów pogrzebu i specyfika dziedziczenia polisolokat.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy lokata bankowa jest dziedziczona?
Tak, lokata bankowa co do zasady wchodzi w skład masy spadkowej i jest dziedziczona na zasadach ogólnych, chyba że istnieją wyjątki, takie jak dyspozycja wkładem na wypadek śmierci lub testament.
Jak sprawdzić, czy zmarły miał lokatę?
Można skorzystać z Centralnej Informacji o Rachunkach Bankowych, udając się do dowolnego banku lub SKOK-u.
Jakie dokumenty są potrzebne do dziedziczenia lokaty?
Akt zgonu, dokument potwierdzający nabycie spadku (postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia), ewentualnie orzeczenie o dziale spadku oraz dokument tożsamości spadkobiercy.
Czy od dziedziczenia lokaty płaci się podatek?
Tak, co do zasady dziedziczenie lokaty podlega podatkowi od spadków i darowizn, ale najbliższa rodzina może być zwolniona z podatku pod pewnymi warunkami.
Co to jest dyspozycja wkładem na wypadek śmierci?
To forma dyspozycji, która pozwala właścicielowi rachunku bankowego wskazać osoby, które otrzymają środki z rachunku po jego śmierci, bez wchodzenia tych środków do masy spadkowej.
Czy polisolokata wchodzi w skład spadku?
Nie, polisolokata co do zasady nie wchodzi w skład masy spadkowej i jest dziedziczona na podstawie warunków ubezpieczenia, a nie przepisów prawa spadkowego.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Czy lokata wchodzi w skład spadku?, możesz odwiedzić kategorię Finanse.