Zarządca infrastruktury kolejowej: Kto nim może być?

Zarządzanie infrastrukturą kolejową to kluczowy element sprawnego funkcjonowania transportu kolejowego. W Polsce, rola zarządcy infrastruktury kolejowej jest ściśle regulowana przepisami prawa, a podmioty pełniące tę funkcję mają istotny wpływ na dostępność i jakość usług kolejowych. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej temu, kto może być zarządcą infrastruktury kolejowej, jakie są jego obowiązki oraz kto ponosi odpowiedzialność za ten strategiczny sektor transportu.

Kto może zostać zarządcą infrastruktury kolejowej?

Zgodnie z przepisami, zarządcą infrastruktury kolejowej może być podmiot, który spełnia określone warunki. Przede wszystkim, musi on posiadać osobowość prawną. Co istotne, ta osobowość prawna musi być odrębna od przewoźników kolejowych, a w przypadku przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo – również od innych podmiotów wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa. To wymóg ma na celu zapewnienie niezależności zarządcy i unikanie konfliktów interesów.

Kto konkretnie może pełnić rolę zarządcy? Ustawa o transporcie kolejowym wskazuje, że zarządcą może być zarówno właściciel infrastruktury kolejowej, jak i podmiot, który ją dzierżawi lub najmuje. Oznacza to, że nie tylko podmioty posiadające infrastrukturę na własność mogą nią zarządzać, ale również te, które korzystają z niej na podstawie umów cywilnoprawnych.

Zarządca infrastruktury kolejowej w Polsce – definicja i obowiązki

W polskim systemie prawnym, zarządca infrastruktury kolejowej to podmiot, który prowadzi działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową. Działalność ta jest regulowana ustawą o transporcie kolejowym, która precyzuje prawa i obowiązki zarządców.

Jednym z kluczowych obowiązków zarządcy jest prowadzenie rejestru infrastruktury. Rejestr ten obejmuje zarządzaną infrastrukturę kolejową wchodzącą w skład systemu kolei i zawiera szczegółowe informacje dotyczące każdego podsystemu lub jego części, zgodnie z obowiązującymi Technicznymi Specyfikacjami Interoperacyjności (TSI). Rejestr infrastruktury jest ważnym narzędziem informacyjnym, umożliwiającym monitorowanie stanu infrastruktury i planowanie działań utrzymaniowych i modernizacyjnych.

Kolejnym istotnym zadaniem zarządcy jest opracowywanie regulaminu dostępu do sieci. Regulamin ten określa warunki i zasady korzystania z infrastruktury kolejowej przez przewoźników. Zarządca, przed wprowadzeniem regulaminu, zobowiązany jest do przeprowadzenia konsultacji z przewoźnikami kolejowymi, aby uwzględnić ich potrzeby i zapewnić sprawiedliwe warunki dostępu. Regulamin musi uwzględniać szereg wymogów określonych w przepisach, dotyczących m.in. zasad przydzielania zdolności przepustowej, opłat za dostęp i procedur reklamacyjnych.

Zarządca jest również zobowiązany do przedstawienia cennika za dostęp do infrastruktury Prezesowi Urzędu Transportu Kolejowego (UTK) do zatwierdzenia. Cennik musi być przejrzysty i niedyskryminacyjny, a jego zatwierdzenie przez Prezesa UTK ma na celu ochronę konkurencji i zapewnienie uczciwych stawek za korzystanie z infrastruktury.

Użytkownik bocznicy kolejowej – specyficzny przypadek zarządcy

Czy użytkownik bocznicy kolejowej jest zarządcą infrastruktury? Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, ale wymaga pewnego wyjaśnienia. Bocznica kolejowa, zgodnie z definicją ustawową, to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa, połączona z linią kolejową, służąca do czynności ładunkowych, utrzymaniowych, postoju pojazdów lub ich przemieszczania i włączania do ruchu po sieci kolejowej.

Użytkownik bocznicy kolejowej jest definiowany jako „zarządca infrastruktury, który nie zarządza inną drogą kolejową niż bocznica kolejowa”. Zatem, użytkownik bocznicy kolejowej jest specyficznym rodzajem zarządcy, ograniczonym do zarządzania wyłącznie bocznicą.

Eksploatacja drogi kolejowej, w tym bocznicy, wymaga posiadania przez zarządcę autoryzacji bezpieczeństwa w zakresie zarządzanych elementów infrastruktury. Istnieją jednak pewne wyjątki od tego wymogu. Autoryzacja bezpieczeństwa nie jest wymagana m.in. dla bocznic kolejowych. Zamiast autoryzacji, użytkownik bocznicy kolejowej zobowiązany jest do uzyskania świadectwa bezpieczeństwa. Jest to uproszczona procedura, dostosowana do specyfiki bocznic kolejowych.

Warto podkreślić, że zarządca posiadający autoryzację bezpieczeństwa, obejmującą infrastrukturę, w której skład wchodzi bocznica kolejowa, jest zwolniony z obowiązku uzyskania dodatkowego świadectwa bezpieczeństwa dla użytkownika bocznicy kolejowej.

Odpowiedzialność za infrastrukturę kolejową

Kto ponosi odpowiedzialność za infrastrukturę kolejową? Zgodnie z ustawową definicją, zarządca infrastruktury kolejowej jest podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie infrastrukturą kolejową, jej eksploatację, utrzymanie, odnowienie lub udział w rozwoju tej infrastruktury. W przypadku budowy nowej infrastruktury, odpowiedzialność ponosi podmiot, który przystąpił do jej budowy jako inwestor.

Zarządca i użytkownik bocznicy kolejowej mają obowiązek sporządzenia statutu sieci kolejowej. Statut ten określa linie kolejowe, bocznice i inne drogi kolejowe zarządzane przez dany podmiot, a także informuje, czy są one udostępniane, czy stanowią infrastrukturę nieczynną lub prywatną. Statut sieci jest istotnym dokumentem, który determinuje zasady udostępniania infrastruktury i pobierania opłat za dostęp.

Zarządcy infrastruktury o szerokości torów 1435 mm są zobowiązani do udostępniania infrastruktury przewoźnikom kolejowym na zasadach równego traktowania. Istnieją jednak wyjątki od tego obowiązku. Nie dotyczy on infrastruktury przeznaczonej wyłącznie do przewozów osób wykonywanych przez zarządcę, który nie udostępnia jej innym przewoźnikom, oraz infrastruktury prywatnej, wykorzystywanej wyłącznie na własne potrzeby zarządcy.

W pewnych sytuacjach, zarządca może podjąć decyzję o niestosowaniu przepisów dotyczących udostępniania i opłat za korzystanie z infrastruktury. Dotyczy to przypadków, gdy sieć kolejowa jest przeznaczona wyłącznie do przewozów wojewódzkich i lokalnych, infrastruktura stanowi element obiektu infrastruktury usługowej lub została uznana za lokalną infrastrukturę niemającą strategicznego znaczenia dla rynku kolejowego przez Komisję Europejską. O takiej decyzji zarządca musi poinformować Prezesa UTK.

Przykłady zarządców infrastruktury kolejowej w Polsce

W Polsce działa wielu zarządców infrastruktury kolejowej. Głównym zarządcą jest PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., ale oprócz niego funkcjonuje szereg innych podmiotów, takich jak:

• CTL Maczki-Bór S.A.
• Dolnośląska Służba Dróg i Kolei we Wrocławiu
• Euroterminal Sławków sp. z o.o.
• Infra Silesia S.A.
• Kopalnia Piasku Kotlarnia – Linie Kolejowe Sp. z o.o.
• Pomorska Kolej Metropolitalna S.A.
• PMT Linie Kolejowe sp. z o.o.
• Cargotor sp. z o.o.
• Jastrzębska Spółka Kolejowa Sp. z o.o.
• UBB Polska Sp. z o.o.
• Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe „Betrans” sp. z o.o.
• PGE Energia Ciepła S.A. Oddział Elektrociepłowni w Lublinie Wrotków
• Track Tec S.A.

Niektórzy zarządcy łączą funkcję zarządcy i przewoźnika, zarządzając infrastrukturą i jednocześnie wykonując przewozy. Przykładami takich podmiotów są:

• PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście sp. z o.o. (zarządca udostępniający infrastrukturę)
• Warszawska Kolej Dojazdowa sp. z o.o. (zarządca nieudostępniający infrastruktury)
• PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa sp. z o.o. (zarządca nieudostępniający infrastruktury)

Warto również wspomnieć o decyzji Komisji Europejskiej z 2016 roku, która uznała część infrastruktury lokalnej i regionalnej za niemającą strategicznego znaczenia dla rynku kolejowego. Zarządcami linii wskazanych w tej decyzji są m.in. Jastrzębska Spółka Kolejowa sp. z o.o., Infra Silesia S.A., Pomorska Kolej Metropolitalna S.A. i inni, wymienieni wcześniej w artykule.

Podsumowanie

Zarządca infrastruktury kolejowej to kluczowy podmiot w systemie transportu kolejowego. Może nim być osoba prawna, właściciel, dzierżawca lub najemca infrastruktury. Zarządcy w Polsce mają szereg obowiązków, m.in. prowadzenie rejestru infrastruktury, opracowywanie regulaminu dostępu i cennika. Użytkownik bocznicy kolejowej jest specyficznym rodzajem zarządcy, a za infrastrukturę kolejową odpowiedzialność ponosi podmiot, który nią zarządza. W Polsce funkcjonuje wielu zarządców, zarówno dużych, jak PKP PLK S.A., jak i mniejszych, specjalizujących się w zarządzaniu bocznicami lub infrastrukturą lokalną. Zrozumienie roli i obowiązków zarządcy infrastruktury kolejowej jest istotne dla wszystkich uczestników rynku kolejowego.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Zarządca infrastruktury kolejowej: Kto nim może być?, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.