Uproszczona księgowość dla stowarzyszeń w Polsce

Od 2016 roku organizacje pozarządowe w Polsce zyskały nowe możliwości w zakresie prowadzenia księgowości. Nowelizacja ustawy o rachunkowości wprowadziła uproszczenia, które mogą znacząco ułatwić działalność stowarzyszeń i fundacji. Czy Twoje stowarzyszenie kwalifikuje się do uproszczonej księgowości? Jakie są dostępne opcje i jakie korzyści z nich płyną? Ten artykuł odpowie na te pytania, przedstawiając szczegółowy przewodnik po uproszczonych formach księgowości dla organizacji pozarządowych.

Cztery typy jednostek w kontekście księgowości NGO

Nowe przepisy ustawy o rachunkowości wyróżniają cztery typy jednostek, z różnymi wymogami dotyczącymi księgowości:

1. Jednostka prowadząca księgowość wg pełnych zasad ustawy o rachunkowości – bez uproszczeń.
2. Jednostka mała (nowość).
3. Jednostka mikro.
4. Jednostka prowadząca uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów (nowość).

1. Pełna księgowość – standardowa opcja

Każda organizacja pozarządowa ma możliwość prowadzenia pełnej księgowości, zgodnie z ogólnymi zasadami ustawy o rachunkowości. Nie wymaga to podejmowania żadnych formalnych decyzji. Organizacje, które nie wybiorą jednej z uproszczonych opcji, automatycznie pozostają przy pełnej księgowości. Charakteryzuje się ona najbardziej rozbudowanym sprawozdaniem finansowym, sporządzanym według załącznika nr 1 do ustawy, wymagającym także informacji dodatkowej i objaśnień.

2. Jednostka mała – znaczące uproszczenie

Od 2016 roku istnieje możliwość uzyskania statusu jednostki małej. Może to zrobić organizacja, która w poprzednim roku obrotowym nie przekroczyła co najmniej dwóch z trzech poniższych limitów:

• 17 mln zł – suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego.
• 34 mln zł – przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy.
• 50 osób – średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty.

Aby stać się jednostką małą, organizacja musi podjąć formalną decyzję, np. w formie uchwały zarządu, zgodnie ze statutem. Głównym ułatwieniem dla tych jednostek jest uproszczony wzór sprawozdania finansowego, określony w załączniku nr 5 do ustawy. Sprawozdanie to jest znacznie mniej szczegółowe niż w przypadku pełnej księgowości.

3. Jednostka mikro – maksymalne uproszczenie dla mniejszych organizacji

Status jednostki mikro jest dostępny dla organizacji, które nie prowadzą działalności gospodarczej lub spełniają bardziej restrykcyjne limity niż jednostki małe. Za poprzedni rok obrotowy nie mogą przekroczyć co najmniej dwóch z trzech wielkości:

• 1,5 mln zł – suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego.
• 3 mln zł – przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy.
• 10 osób – średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty.

Podobnie jak w przypadku jednostki małej, decyzja o staniu się jednostką mikro wymaga formalnej uchwały. Jednostki mikro korzystają z jeszcze bardziej uproszczonego sprawozdania finansowego, określonego w załączniku nr 4 do ustawy o rachunkowości.

4. Uproszczona ewidencja przychodów i kosztów – największa zmiana

Największą nowością wprowadzoną nowelizacją jest możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów. Jest to opcja dostępna dla organizacji pozarządowych (z wyłączeniem spółek kapitałowych) oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 pkt. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, które spełniają łącznie następujące warunki:

1. Prowadzą działania w sferze zadań publicznych.
2. Nie prowadzą działalności gospodarczej.
3. Nie posiadają statusu organizacji pożytku publicznego.
4. Osiągają przychody wyłącznie z określonych źródeł, takich jak:
   • Działalność nieodpłatna pożytku publicznego (składki, darowizny, dotacje itp.).
   • Działalność odpłatna pożytku publicznego.
   • Sprzedaż, najem lub dzierżawa składników majątkowych.
   • Odsetki od środków pieniężnych na rachunkach bankowych związanych z działalnością.
5. W roku poprzedzającym wybór uproszczonej ewidencji osiągnęły przychody z wyżej wymienionych źródeł nieprzekraczające 100 000 zł (limit ten nie obowiązuje w roku rozpoczęcia działalności).

Organizacje decydujące się na uproszczoną ewidencję muszą zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego w terminie do końca pierwszego miesiąca roku podatkowego, w którym rozpoczynają jej prowadzenie (lub w ciągu 30 dni od rozpoczęcia działalności).

Korzyści z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów:

• Brak obowiązku prowadzenia pełnej księgowości.
• Zwolnienie z obowiązku sporządzania rocznego sprawozdania finansowego.
• Brak konieczności posiadania polityki rachunkowości.

Uproszczona ewidencja obejmuje:

1. Zestawienie przychodów i kosztów.
2. Zestawienie przepływów finansowych.
3. Karty przychodów pracownika.
4. Wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Na podstawie uproszczonej ewidencji organizacja sporządza roczną deklarację CIT-8.

Wady uproszczonej ewidencji:

• Brak możliwości księgowego wyodrębnienia projektów (co w wielu przypadkach jest wymagane).
• Konieczność wewnętrznego rozwiązania kwestii ewidencji kasy, rozrachunków i funduszu statutowego (dla zachowania kontroli finansowej).

Decyzja o wyborze formy księgowości i odpowiedzialność

Decyzję o wyborze typu jednostki podejmuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe, zgodnie ze statutem organizacji. Zarząd może opiniować uchwałę w tym zakresie. Za prawidłowe prowadzenie księgowości odpowiada kierownik jednostki (zarząd), nawet jeśli obowiązki te zostaną powierzone innej osobie (np. biuru rachunkowemu). Zaniedbania w prowadzeniu ksiąg, w tym nierzetelne prowadzenie lub prowadzenie niezgodne z przepisami, mogą skutkować odpowiedzialnością karną.

Kiedy stowarzyszenie nie musi składać sprawozdania finansowego do KRS?

Obowiązek składania sprawozdania finansowego do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) jest związany z wpisem do rejestru przedsiębiorców. Stowarzyszenia i fundacje, które są wpisane wyłącznie do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, nie mają obowiązku przesyłania sprawozdań finansowych do KRS. Obowiązek ten dotyczy tylko organizacji, które prowadzą działalność gospodarczą i są wpisane do rejestru przedsiębiorców.

Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o rachunkowości wprowadziła istotne uproszczenia w księgowości dla organizacji pozarządowych. Stowarzyszenia, w zależności od swojej wielkości i charakteru działalności, mogą wybrać jedną z czterech opcji: pełną księgowość, status jednostki małej, status jednostki mikro lub uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Wybór odpowiedniej formy księgowości powinien być dokładnie przemyślany, uwzględniając specyfikę działalności organizacji i obowiązujące przepisy.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Uproszczona księgowość dla stowarzyszeń w Polsce, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.