Psary: fascynująca podróż przez wieki śląskiej historii

Gmina Psary, choć formalnie powołana do życia w 1973 roku, kryje w sobie historię sięgającą odległych czasów prehistorycznych. Miejscowości, które dziś tworzą jej administracyjne granice, były świadkami burzliwych dziejów Śląska, przechodząc przez panowanie Piastów, zabory, aż po czasy współczesne. Zapraszamy do fascynującej podróży w czasie, aby odkryć, z czego słyną Psary i co czyni tę gminę tak wyjątkową.

Prehistoryczne korzenie Psar

Ślady ludzkiej obecności na terenie dzisiejszej gminy Psary sięgają prehistorii. Dowodem na to są liczne odkrycia archeologiczne, które świadczą o tym, że już tysiące lat temu ludzie zamieszkiwali te ziemie. Jednym z najbardziej znaczących miejsc jest wzgórze Mogilnica, które w czasach prasłowiańskich pełniło funkcję miejsca kultu. W 1931 roku odkryto tam pozostałości cmentarzyska, co potwierdza sakralne znaczenie tego miejsca dla dawnych mieszkańców.

Równie intrygujące znaleziska pochodzą z tzw. Żabińca w Gródkowie. Archeolodzy natrafili tam na cmentarzysko ciałopalne, które datowane jest na okres kultury łużyckiej. Kultura łużycka, rozwijająca się w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza, pozostawiła po sobie bogate dziedzictwo materialne, a odkrycia w Gródkowie stanowią ważne źródło wiedzy o tej fascynującej społeczności.

Od Piastów Śląskich do zaborów

Pierwsze pisemne wzmianki o miejscowościach leżących na terenie dzisiejszych Psar pojawiają się w dokumentach z XII wieku. Strzyżowice, Dąbie i Góra Siewierska wymieniane są w dokumentach nadawczych klasztoru w Zwierzyńcu pod Krakowem. W tamtym czasie tereny te należały do kasztelanii bytomskiej i oświęcimskiej, które pod koniec XII wieku przeszły w ręce Piastów Śląskich. Był to okres intensywnego rozwoju regionu, związanego z wpływami jednej z najważniejszych dynastii w historii Polski.

Przełom XIV i XV wieku przyniósł powstanie Księstwa Siewierskiego, które objęło między innymi tereny dzisiejszej gminy Psary. Księstwo Siewierskie stanowiło odrębny byt polityczny, a jego losy były ściśle związane z historią Śląska i Polski. W 1443 roku księstwo zostało odkupione przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Od tego momentu, aż do 1790 roku, Księstwo Siewierskie funkcjonowało jako dobra biskupie, co miało znaczący wpływ na jego rozwój i charakter. W 1790 roku, w wyniku przemian politycznych, księstwo zostało włączone do Korony i przeszło pod administrację Rzeczypospolitej.

Koniec XVIII wieku to czas zaborów. W latach 1794-1807 ziemie te znalazły się pod okupacją pruską. Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku obszar Psar wszedł w skład Królestwa Polskiego, będącego pod zaborem rosyjskim. Administracja zaboru rosyjskiego trwała aż do I wojny światowej, odciskając swoje piętno na rozwoju społecznym i gospodarczym regionu.

Zmiany administracyjne na przestrzeni wieków

W XIX wieku, w 1867 roku, powstał powiat będziński, który obejmował Będzin, Sosnowiec oraz 20 gmin. Podział administracyjny regionu był złożony i ulegał zmianom. Do gminy Wojkowice Kościelne przyłączono Brzękowice, Goląszę, Górę Siewierską, Dąbie, Malinowice i Strzyżowice (Starsze). Natomiast w granicach gminy Bobrowniki znalazły się Gródków, Psary i Strzyżowice (Młodsze). Te podziały administracyjne miały wpływ na codzienne życie mieszkańców i rozwój poszczególnych miejscowości.

Jeszcze inne podziały wynikały z administracji kościelnej. Parafie odgrywały ważną rolę w życiu społecznym i religijnym. Do parafii w Będzinie należały Sarnów i Preczów, do parafii w Grodźcu: Gródków i Psary, do parafii w Siemoni: Strzyżowice i Góra Siewierska, a do parafii w Wojkowicach Kościelnych: Dąbie, Malinowice i Goląsza. Te różnice w przynależności parafialnej również kształtowały lokalną tożsamość.

Psary w XX wieku

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, w okresie międzywojennym, ziemie Psar należały do województwa kieleckiego. Utrzymano jednak podział na dwie gminy. Do gminy Łagisza należały Gródków, Sarnów, Preczów, Psary, a do gminy Wojkowice Kościelne: Brzękowice, Dąbie, Goląsza, Góra Siewierska, Malinowice, Strzyżowice. Okres II Rzeczypospolitej to czas odbudowy i rozwoju, ale także wyzwań związanych z trudną sytuacją gospodarczą i społeczną.

Po zakończeniu II wojny światowej Psary znalazły się w województwie katowickim, w powiecie będzińskim. W latach 1954-1972 funkcjonowały 4 gromady: Dąbie, Psary (z Gródkowem), Sarnów (z Preczowem) i Strzyżowice (z Górą Siewierską). Gromady były mniejszymi jednostkami administracyjnymi, które miały usprawnić zarządzanie na szczeblu lokalnym. W obecnym kształcie Gmina Psary funkcjonuje od 1973 roku i obejmuje 10 sołectw. Jest to wynik kolejnej reformy administracyjnej, która ukształtowała obecny podział terytorialny.

Rolnictwo i górnictwo - dwa filary rozwoju Psar

Obszar gminy Psary charakteryzuje się unikalnym połączeniem funkcji rolniczych i górniczych. Obok tradycyjnego rolnictwa, na tych terenach rozwijało się górnictwo, które od wieków stanowiło ważny element gospodarki regionu.

W rejonie Góry Siewierskiej górnictwo kruszcowe istniało już od najdawniejszych czasów. Wydobywano tu rudę żelaza, którą przetapiano w kuźniach zbudowanych w 1724 roku pod Siewierzem. W latach 1833-1856 działało aż pięć kopalni rudy żelaza. Eksploatacja rudy żelaza w Strzyżowicach trwała do początków XX wieku. Górnictwo kruszcowe miało długą tradycję i znacząco wpłynęło na rozwój gospodarczy regionu.

Początki górnictwa węglowego na terenie Psar sięgają XVIII wieku. Najstarsza kopalnia Zagłębia – „Tadeusz” – leżała właśnie na tym terenie. Eksploatowano pokłady węgla „Andrzej”, „Tadeusz”, „Hoym”, zalegające pomiędzy wsiami Psary, Strzyżowice, Wojkowice Kościelne i Gródków. Obszar pokładów węgla nazywano „Zagłębiem Strzyżowickim”. Górnictwo węglowe stało się motorem rozwoju przemysłowego regionu w XIX i XX wieku.

Na terenie gminy eksploatowano także wapienie. Uruchomiona w 1857 roku cementownia w Grodźcu bazowała na eksploatacji wapienia w kamieniołomach na pograniczu Rogoźnika i Strzyżowic oraz na Wale. Przemysł cementowy również przyczynił się do rozwoju gospodarczego Psar i okolic.

Podsumowanie

Psary to gmina o bogatej i fascynującej historii. Od prehistorycznych osad, przez okres panowania Piastów, zabory, aż po czasy współczesne, te ziemie były świadkami wielu ważnych wydarzeń. Unikalne połączenie tradycji rolniczych i górniczych, liczne zabytki i malownicze krajobrazy czynią z Psar miejsce wyjątkowe, warte odkrycia i poznania. Historia Psar to historia Śląska w pigułce, pełna ciekawostek i inspiracji.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Kiedy powstała Gmina Psary?
   Gmina Psary powstała w 1973 roku.
2. Jakie są najstarsze ślady osadnictwa na terenie gminy Psary?
   Najstarsze ślady osadnictwa sięgają prehistorii, o czym świadczą odkrycia archeologiczne w Mogilnicy i Gródkowie.
3. Kiedy pojawiły się pierwsze pisemne wzmianki o miejscowościach wchodzących w skład gminy Psary?
   Pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z XII wieku i dotyczą Strzyżowic, Dąbia i Góry Siewierskiej.
4. Jakie znaczenie miało górnictwo dla rozwoju gminy Psary?
   Górnictwo, zarówno kruszcowe, jak i węglowe, odegrało kluczową rolę w rozwoju gospodarczym gminy Psary od XVIII wieku.
5. Ile sołectw wchodzi w skład gminy Psary?
   W skład gminy Psary wchodzi 10 sołectw.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Psary: fascynująca podróż przez wieki śląskiej historii, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.