Udziały i akcje w bilansie: Gdzie je znaleźć?

Bilans to podstawowe sprawozdanie finansowe przedsiębiorstwa, które prezentuje jego sytuację majątkową i finansową na dany dzień. Dla inwestorów, analityków i samych przedsiębiorców kluczowe jest zrozumienie, gdzie w tym dokumencie znajdują się poszczególne składniki majątku. Jednym z nich są udziały i akcje. W tym artykule szczegółowo omówimy, gdzie w bilansie należy szukać tych instrumentów finansowych, jak są one wyceniane i jaką pełnią rolę w finansach przedsiębiorstwa.

Gdzie w bilansie znajdują się udziały i akcje?

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, udziały i akcje nabyte przez jednostkę w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych klasyfikowane są jako inwestycje. Definicja inwestycji, zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości, mówi o aktywach posiadanych w celu uzyskania korzyści z przyrostu ich wartości, dywidend, odsetek lub innych pożytków. Udziały i akcje idealnie wpisują się w tę definicję, stanowiąc przykład aktywów finansowych.

Miejsce prezentacji udziałów i akcji w bilansie zależy od horyzontu czasowego inwestycji. Rozróżniamy inwestycje krótkoterminowe i długoterminowe.

Inwestycje długoterminowe w udziały i akcje

Jeżeli jednostka zamierza posiadać udziały lub akcje przez okres dłuższy niż 12 miesięcy od dnia bilansowego, zalicza się je do inwestycji długoterminowych. W praktyce, udziały posiadane w innych spółkach zazwyczaj kwalifikuje się właśnie jako inwestycje długoterminowe, ponieważ ich celem jest zazwyczaj długofalowe zaangażowanie kapitałowe i czerpanie korzyści w dłuższej perspektywie.

W bilansie sporządzonym zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy o rachunkowości, inwestycje długoterminowe w udziały i akcje prezentowane są w aktywach, w pozycji A.IV.3 „Długoterminowe aktywa finansowe – udziały lub akcje”. Pozycja ta jest dodatkowo uszczegółowiona, dzieląc udziały i akcje na:

• A.IV.3 lit. a) – w jednostkach powiązanych,
• A.IV.3 lit. b) – w pozostałych jednostkach, w których jednostka ma zaangażowanie w kapitale,
• A.IV.3 lit. c) – w pozostałych jednostkach.

Ewidencja księgowa inwestycji długoterminowych w udziały i akcje prowadzona jest zazwyczaj na koncie 030 „Długoterminowe aktywa finansowe”.

Inwestycje krótkoterminowe w udziały i akcje

Inwestycje krótkoterminowe obejmują aktywa płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego (lub od daty nabycia). Jeżeli udziały lub akcje są nabyte z zamiarem ich szybkiego zbycia, np. w celach spekulacyjnych, mogą zostać zaklasyfikowane jako inwestycje krótkoterminowe.

W bilansie, krótkoterminowe inwestycje w udziały i akcje zazwyczaj prezentowane są w aktywach obrotowych, w pozycji B.III.2 „Krótkoterminowe aktywa finansowe”, a w szczegółowości, może to być pozycja odnosząca się do udziałów i akcji przeznaczonych do obrotu.

Wycena bilansowa udziałów i akcji

Sposób wyceny bilansowej udziałów i akcji zależy od stosowanych przez jednostkę przepisów – czy są to przepisy ustawy o rachunkowości, czy rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie instrumentów finansowych. Co do zasady, do wyceny udziałów stosuje się przepisy rozporządzenia, z wyjątkiem udziałów w jednostkach podporządkowanych, które wycenia się zgodnie z ustawą o rachunkowości. Niektóre jednostki, w ramach uproszczeń, korzystają z zasad wyceny udziałów określonych w ustawie o rachunkowości.

Wycena udziałów i akcji według ustawy o rachunkowości

Ustawa o rachunkowości w art. 35 ust. 1 wskazuje, że nabyte aktywa finansowe, w tym udziały i akcje, ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień nabycia według:

• ceny nabycia, lub
• ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia transakcji nie są istotne.

Cena nabycia, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o rachunkowości, to cena zakupu powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem (np. prowizje, koszty doradztwa) i pomniejszona o rabaty i opusty. Jest to podstawowa metoda wyceny.

Cena zakupu to kwota należna sprzedającemu. Może być stosowana, gdy koszty transakcji są nieistotne, a koszty te odnoszone są wówczas bezpośrednio w koszty finansowe.

Na dzień bilansowy, udziały i akcje wycenia się (art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości) nie rzadziej niż:

• według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości,
• według wartości godziwej,
• według skorygowanej ceny nabycia (jeżeli dla danego składnika aktywów określono termin wymagalności).

Trwała utrata wartości udziałów i akcji

Wycena według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości opiera się na zasadzie ostrożności. Trwała utrata wartości zachodzi, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że dany składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości znaczącej części lub całości korzyści ekonomicznych (art. 28 ust. 7 ustawy o rachunkowości).

W przypadku trwałej utraty wartości, dokonuje się odpisu aktualizującego, zmniejszając wartość udziałów lub akcji w bilansie. Odpis ten obciąża koszty finansowe. W przypadku ustania przyczyn utraty wartości, odpis aktualizujący może zostać odwrócony (zwiększając przychody finansowe), jednak maksymalnie do poziomu ceny nabycia.

Wycena udziałów i akcji według rozporządzenia w sprawie instrumentów finansowych

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych wprowadza bardziej szczegółowe zasady wyceny instrumentów finansowych, w tym udziałów i akcji. Na dzień zawarcia kontraktu, aktywa finansowe wprowadza się do ksiąg rachunkowych w cenie nabycia, czyli w wartości godziwej poniesionych wydatków lub przekazanych aktywów, uwzględniając koszty transakcji.

Na dzień bilansowy, rozporządzenie przewiduje różne metody wyceny, w zależności od klasyfikacji instrumentu finansowego, m.in.:

• wartość godziwa,
• skorygowana cena nabycia,
• cena nabycia (w określonych przypadkach).

Wartość godziwa to cena, po jakiej dany instrument mógłby zostać wymieniony na rynku. Jest to często stosowana metoda wyceny udziałów i akcji przeznaczonych do obrotu.

Udziały i akcje własne w bilansie

Udziały i akcje własne to akcje lub udziały wyemitowane przez daną spółkę, ale posiadane przez nią samą. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, w bilansie udziały i akcje własne prezentowane są w aktywach, ale w osobnej pozycji, zmniejszając kapitał własny. Są to aktywa finansowe krótkoterminowe, wyceniane według ceny nabycia.

Nabyte akcje/udziały własne ujmuje się na koncie „Krótkoterminowe aktywa finansowe – udziały/akcje”.

Czy udziały to aktywa finansowe?

Tak, udziały i akcje są aktywami finansowymi. Definicja aktywów finansowych obejmuje m.in. instrumenty kapitałowe emitowane przez inne jednostki, a udziały i akcje są właśnie takimi instrumentami. Aktywa finansowe charakteryzują się tym, że stanowią prawa majątkowe o charakterze finansowym, przynoszące korzyści ekonomiczne w postaci dywidend, wzrostu wartości lub innych pożytków.

Podsumowując, udziały i akcje stanowią istotny element aktywów przedsiębiorstwa, prezentowane w bilansie jako inwestycje, zarówno długoterminowe, jak i krótkoterminowe. Ich prawidłowa wycena i prezentacja w sprawozdaniu finansowym jest kluczowa dla rzetelnego obrazu sytuacji finansowej jednostki.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Gdzie dokładnie w bilansie znajdę informacje o udziałach i akcjach długoterminowych?

W aktywach, w pozycji A.IV.3 „Długoterminowe aktywa finansowe – udziały lub akcje”.

Jak wycenia się udziały i akcje na dzień bilansowy?

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, najczęściej według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub według wartości godziwej. Rozporządzenie w sprawie instrumentów finansowych wprowadza bardziej szczegółowe zasady wyceny.

Co to jest trwała utrata wartości udziałów?

To sytuacja, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że udziały nie przyniosą w przyszłości znaczącej części lub całości korzyści ekonomicznych. W takim przypadku dokonuje się odpisu aktualizującego.

Gdzie w bilansie prezentuje się udziały i akcje własne?

W aktywach, w osobnej pozycji, zmniejszając kapitał własny, jako krótkoterminowe aktywa finansowe.

Czy udziały i akcje zawsze są aktywami finansowymi?

Tak, udziały i akcje są klasyfikowane jako aktywa finansowe, reprezentujące prawa majątkowe i potencjalne korzyści ekonomiczne.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Udziały i akcje w bilansie: Gdzie je znaleźć?, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.