Obniżenie składki zdrowotnej do zaliczki PIT

W systemie ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce istnieje mechanizm pozwalający na obniżenie składki zdrowotnej do wysokości zaliczki na podatek dochodowy. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, gdy podstawa wymiaru składki zdrowotnej, na przykład u pracownika, jest stosunkowo niska. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia zasady tego obniżenia, sytuacje, w których ma ono zastosowanie, oraz sposób jego obliczania.

Kiedy następuje obniżenie składki zdrowotnej?

Obniżenie składki zdrowotnej do kwoty zaliczki na podatek dochodowy ma miejsce wtedy, gdy wyliczona składka zdrowotna jest wyższa od zaliczki na podatek dochodowy. W takiej sytuacji płatnik składek przekazuje do ZUS składkę zdrowotną w wysokości obniżonej do kwoty tej zaliczki. Podstawą prawną jest art. 83 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zwanej ustawą zdrowotną.

Najczęściej obniżenie składki zdrowotnej dotyczy przypadków, gdy przychody ubezpieczonego są niskie. Typowe sytuacje to:

• Pracownicy zatrudnieni na niepełny etat, otrzymujący wynagrodzenie minimalne lub zbliżone do minimalnego.
• Pracownicy otrzymujący wynagrodzenie za kilka dni pracy w pierwszym lub ostatnim miesiącu zatrudnienia.

Warto również wspomnieć, że w przypadku, gdy płatnik nie oblicza zaliczki na podatek dochodowy od przychodów wolnych od podatku (zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych), składka zdrowotna za dany miesiąc może zostać obniżona do 0 zł. Ta możliwość wynika z art. 83 ust. 2 ustawy zdrowotnej.

Kto może stosować obniżenie składki zdrowotnej?

Mechanizm obniżania składki zdrowotnej nie dotyczy wszystkich płatników. Mogą go stosować wyłącznie płatnicy wymienieni w art. 85 ust. 1-13 ustawy zdrowotnej. Do tej grupy zaliczają się między innymi:

• Pracodawcy
• Zleceniodawcy
• Rolnicze spółdzielnie produkcyjne
• Spółdzielnie kółek rolniczych

Zasada obniżenia składki zdrowotnej do wysokości zaliczki na podatek dochodowy ma zastosowanie również w przypadku zleceniobiorców. W praktyce może to dotyczyć osób uprawnionych do 50% kosztów uzyskania przychodów.

Jak ustalić, czy składka zdrowotna pracownika podlega obniżeniu? - Checklista

Aby prawidłowo ustalić, czy składka zdrowotna pracownika powinna zostać obniżona do wysokości zaliczki na podatek dochodowy, należy przejść przez kilka kroków:

1. Wylicz składki na ubezpieczenia społeczne pracownika.
2. Ustal podstawę wymiaru składki zdrowotnej (przychód pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika).
3. Oblicz kwotę składki zdrowotnej w wysokości 9% podstawy wymiaru.
4. Oblicz zaliczkę na podatek dochodowy (PIT) należną do Urzędu Skarbowego, stosując aktualne zasady obowiązujące od 1 lipca 2022 r. (m.in. 12% stawkę podatku).
5. Oblicz kwotę zaliczki na podatek dochodowy według zasad obowiązujących na dzień 31 grudnia 2021 r., stosując skalę podatkową i kwotę zmniejszającą podatek obowiązujące na ten dzień (17% stawka podatku i kwota zmniejszająca podatek 43,76 zł miesięcznie).
6. Porównaj kwotę zaliczki na podatek dochodowy ustaloną na dzień 31 grudnia 2021 r. z obliczoną składką zdrowotną (9%).
7. Jeśli składka zdrowotna jest wyższa niż kwota zaliczki na podatek dochodowy obliczonej według zasad z 31 grudnia 2021 r., obniż składkę zdrowotną do wysokości tej zaliczki.

Zaliczka na podatek dochodowy dla celów obniżenia składki zdrowotnej – istotne różnice

Kluczowe jest zrozumienie, że w przypadku potencjalnego obniżenia składki zdrowotnej, zaliczka na podatek dochodowy jest obliczana na specjalnych zasadach. Nie chodzi o faktyczną zaliczkę na podatek dochodowy, którą płatnik odprowadza do Urzędu Skarbowego za dany miesiąc. Zgodnie z art. 83 ust. 2b ustawy zdrowotnej, dla celów obniżenia składki zdrowotnej, zaliczkę na podatek dochodowy oblicza się tak, jakby przepisy podatkowe z 31 grudnia 2021 roku nadal obowiązywały.

Oznacza to, że przy obliczaniu tej „hipotetycznej” zaliczki na podatek dochodowy należy zastosować:

• Skalę podatkową obowiązującą w 2021 roku, czyli stawkę 17% w pierwszym progu podatkowym.
• Kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 43,76 zł miesięcznie.

Jest to istotne, ponieważ od 1 lipca 2022 roku obowiązuje 12% stawka podatku w pierwszym progu podatkowym oraz wyższa kwota wolna od podatku, co wpływa na wysokość faktycznie odprowadzanej zaliczki na podatek dochodowy. Jednak dla celów obniżenia składki zdrowotnej, te zmiany nie są brane pod uwagę.

Hipotetyczna zaliczka na podatek dochodowy a ulgi podatkowe

Zasada obniżenia składki zdrowotnej do wysokości hipotetycznej zaliczki na podatek dochodowy ma zastosowanie również do osób korzystających z ulg podatkowych, takich jak:

• Ulga dla młodych (do 26 roku życia)
• Ulga na powrót
• Ulga dla rodzin 4+
• Ulga dla pracujących seniorów

Mimo że w przypadku tych osób pracodawca nie nalicza i nie odprowadza zaliczki na podatek dochodowy do Urzędu Skarbowego, to jednak musi ustalić hipotetyczną zaliczkę na podatek dochodowy, obliczoną według zasad obowiązujących 31 grudnia 2021 r. Celem jest sprawdzenie, czy składka zdrowotna powinna zostać obniżona.

Przykłady obliczeń obniżenia składki zdrowotnej

Przykład 1: Obniżenie składki zdrowotnej

Pracownik zatrudniony na 1/4 etatu otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie 1.100 zł. Przysługują mu podstawowe koszty uzyskania przychodów (250 zł) oraz złożył oświadczenie PIT-2 z kwotą zmniejszającą zaliczkę 300 zł.

Obliczenia:

• Podstawa składek społecznych: 1.100 zł
• Składki społeczne (13,71%): 150,81 zł
• Podstawa składki zdrowotnej: 949,19 zł
• Składka zdrowotna (9%): 85,43 zł
• Hipotetyczna zaliczka PIT (zasady 31.12.2021): (1.100 zł - 250 zł - 150,81 zł) * 17% - 43,76 zł = 75,07 zł
• Obniżona składka zdrowotna: 75,07 zł (ponieważ 85,43 zł > 75,07 zł)
• Podstawa obliczenia zaliczki PIT (aktualne zasady): 699 zł
• Zaliczka PIT (aktualne zasady): 0 zł (kwota zmniejszająca zaliczkę 300 zł)
• Kwota do wypłaty: 874,12 zł

W tym przypadku składka zdrowotna została obniżona do kwoty hipotetycznej zaliczki na podatek dochodowy, ponieważ była od niej wyższa.

Przykład 2: Brak obniżenia składki zdrowotnej

Pracownik w wieku 23 lat, korzystający z ulgi dla młodych, zatrudniony na 1/2 etatu, otrzymuje wynagrodzenie 2.500 zł miesięcznie. Przysługują mu podstawowe koszty uzyskania przychodów i upoważnił pracodawcę do stosowania 1/12 kwoty zmniejszającej podatek.

Obliczenia:

• Podstawa składek społecznych: 2.500 zł
• Składki społeczne (13,71%): 342,75 zł
• Podstawa składki zdrowotnej: 2.157,25 zł
• Składka zdrowotna (9%): 194,15 zł
• Hipotetyczna zaliczka PIT (zasady 31.12.2021): (2.500 zł - 250 zł - 342,75 zł) * 17% - 43,76 zł = 280,43 zł
• Obniżenie składki zdrowotnej: Brak (ponieważ 194,15 zł < 280,43 zł)
• Kwota do wypłaty: 1.963,10 zł

W tym przykładzie składka zdrowotna nie została obniżona, ponieważ była niższa niż hipotetyczna zaliczka na podatek dochodowy.

Wypłata wynagrodzenia i zasiłku w jednym miesiącu

W sytuacji, gdy pracownik w jednym miesiącu otrzymuje wynagrodzenie za pracę (lub wynagrodzenie chorobowe) oraz zasiłek, obniżenie składki zdrowotnej dotyczy tylko tej części składki, która jest obliczona od przychodu pracowniczego. Obniżenie nie obejmuje składki od zasiłku. Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt III UZP 18/15.

Wykazywanie składki zdrowotnej w raporcie ZUS RCA

W raporcie ZUS RCA płatnik wykazuje podstawę wymiaru składki zdrowotnej w bloku III.C w polu 01, a obliczoną składkę zdrowotną (finansowaną przez pracownika) w polu 04. W przypadku obniżenia składki zdrowotnej, w polu 04 należy wpisać kwotę obniżoną do wysokości zaliczki na podatek dochodowy, natomiast w polu 01 podstawę wymiaru składki w kwocie wyliczonej.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.)
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.)

Czy złożenie PIT-2 ma wpływ na składkę zdrowotną?

W kontekście obniżenia składki zdrowotnej, warto poruszyć kwestię oświadczenia PIT-2. Członek zarządu (i nie tylko) może złożyć PIT-2, aby płatnik (np. spółka) nie potrącał zaliczki na podatek dochodowy, jeśli jego wynagrodzenie mieści się w kwocie wolnej od podatku (30 000 zł rocznie). Jednak, jak podkreśla Ministerstwo Zdrowia, złożenie wniosku o niepobieranie zaliczek na podatek dochodowy nie ma wpływu na obliczanie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia, choć odwołuje się do wcześniej obowiązującego art. 41 ust. 1c ustawy o PIT, pozostaje aktualne również w kontekście obecnych przepisów (art. 31a i nast. ustawy o PIT). Nawet jeśli zaliczka na podatek dochodowy nie jest pobierana ze względu na złożony PIT-2, składka zdrowotna jest obliczana i potencjalnie obniżana zgodnie z opisanymi zasadami.

Podsumowując, mechanizm obniżenia składki zdrowotnej do wysokości hipotetycznej zaliczki na podatek dochodowy jest istotnym elementem systemu ubezpieczeń zdrowotnych, szczególnie dla osób o niższych dochodach. Zrozumienie zasad jego działania pozwala na prawidłowe rozliczenia i uniknięcie potencjalnych błędów.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Obniżenie składki zdrowotnej do zaliczki PIT, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.