09/03/2024
Prowadzenie ksiąg rachunkowych w przedsiębiorstwie wiąże się z koniecznością ewidencjonowania różnorodnych operacji gospodarczych. Jednym z aspektów, który może budzić wątpliwości, są odchylenia od cen ewidencyjnych. Szczególnie istotne jest zrozumienie, czym one są i jak prawidłowo prezentować je w bilansie. W tym artykule szczegółowo omówimy to zagadnienie, aby rozwiać wszelkie wątpliwości.
Czym są ceny ewidencyjne?
Przedsiębiorstwa handlowe, które prowadzą gospodarkę magazynową, często stosują ceny ewidencyjne do wyceny zapasów. Są to ceny stałe, umownie przyjęte przez jednostkę do ewidencji towarów i materiałów. Mogą być ustalane na różnych poziomach, najczęściej jako:
- Cena zakupu: rzeczywista cena zapłacona za towar, pomniejszona o VAT podlegający odliczeniu i cło (w przypadku importu).
- Cena nabycia: cena zakupu powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem, takie jak transport, załadunek, wyładunek czy ubezpieczenie.
- Koszt wytworzenia: w przypadku produktów wytworzonych przez przedsiębiorstwo.
- Szacowana cena sprzedaży netto lub brutto: ceny prognozowane, stosowane w specyficznych przypadkach.
Wybór konkretnej metody ustalania cen ewidencyjnych jest decyzją jednostki i powinien być opisany w polityce rachunkowości. Zgodnie z art. 10 ustawy o rachunkowości, każda jednostka powinna posiadać udokumentowane zasady rachunkowości.
Dlaczego stosuje się ceny ewidencyjne?
Ceny zakupu i nabycia są cenami zmiennymi, podlegającymi ciągłym wahaniom rynkowym. Stosowanie cen ewidencyjnych, które są cenami stałymi w danym okresie (np. miesiącu, kwartale), upraszcza ewidencję magazynową i księgowanie operacji związanych z zapasami. Ułatwia to również kontrolę nad stanem magazynu oraz kalkulację kosztów i przychodów.
Odchylenia od cen ewidencyjnych - definicja i rodzaje
Odchylenia od cen ewidencyjnych powstają, gdy cena ewidencyjna różni się od rzeczywistej ceny zakupu lub nabycia towarów i materiałów. Różnice te mogą być:
- Debetowe (dodatnie): gdy cena rzeczywista (zakupu/nabycia) jest wyższa niż cena ewidencyjna. Oznaczają one niedoszacowanie wartości zapasów w cenach ewidencyjnych.
- Kredytowe (ujemne): gdy cena rzeczywista (zakupu/nabycia) jest niższa niż cena ewidencyjna. Oznaczają one przeszacowanie wartości zapasów w cenach ewidencyjnych.
- Zerowe: gdy cena ewidencyjna jest równa cenie rzeczywistej. W tym przypadku odchylenia nie występują.
Odchylenia od cen ewidencyjnych są kontem korygującym do konta zapasów (np. „Towary”, „Materiały”). Ich zadaniem jest doprowadzenie wartości zapasów wykazanej w cenach ewidencyjnych do wartości rzeczywistej, czyli ceny zakupu lub nabycia.
Przykład 1.
Firma Alfa przyjęła do magazynu towar X w cenie ewidencyjnej 50 zł/szt. Rzeczywista cena zakupu tego towaru wyniosła 55 zł/szt. Powstało odchylenie debetowe w wysokości 5 zł/szt. Natomiast towar Y przyjęto w cenie ewidencyjnej 30 zł/szt., a rzeczywista cena zakupu wyniosła 28 zł/szt. Powstało odchylenie kredytowe w wysokości 2 zł/szt.
Jak obliczyć odchylenia od cen ewidencyjnych?
Odchylenia od cen ewidencyjnych mogą być rozliczane:
- Bieżąco: w momencie rozchodu towarów, dla każdej partii.
- Okresowo: na koniec okresu rozliczeniowego (np. miesiąca, kwartału) za pomocą wskaźnika odchyleń przeciętnych (Wop). Ten sposób jest częściej stosowany ze względu na mniejszą pracochłonność.
Wzór na wskaźnik odchyleń przeciętnych:
Wop = (O × 100): (Rk + S)
Gdzie:
- Wop – wskaźnik odchyleń przeciętnych
- O – suma odchyleń od cen ewidencyjnych towarów za dany okres podlegająca rozliczeniu (wraz ze stanem początkowym odchyleń)
- Rk – wartość zapasów towarów w cenach ewidencyjnych na koniec okresu
- S – wartość sprzedanych towarów w cenach ewidencyjnych w ciągu okresu
Następnie, za pomocą wskaźnika Wop, oblicza się:
- Odchylenia od cen ewidencyjnych dla rozchodu towarów (Os): Os = (S x Wop): 100
- Odchylenia od cen ewidencyjnych dla zapasów towarów (ORk): ORk = (Rk x Wop): 100 lub ORk = O – Os
Przykład 2.
Firma Beta ewidencjonuje towary w stałych cenach ewidencyjnych. Na początek miesiąca stan towarów w cenach ewidencyjnych wynosił 50 000 zł, a odchylenia od cen ewidencyjnych – 10 000 zł (kredytowe). W ciągu miesiąca zakupiono towary o wartości ewidencyjnej 120 000 zł, a odchylenia od cen ewidencyjnych od zakupu wyniosły 18 000 zł (debetowe). Sprzedano towary o wartości ewidencyjnej 100 000 zł.
- Wartość zapasu końcowego w cenach ewidencyjnych (Rk): 50 000 zł + 120 000 zł - 100 000 zł = 70 000 zł
- Suma odchyleń do rozliczenia (O): -10 000 zł + 18 000 zł = 8 000 zł
- Wskaźnik odchyleń przeciętnych (Wop): [(8 000 zł) × 100]: (70 000 zł + 100 000 zł) = 4,71%
- Odchylenia od cen ewidencyjnych dla rozchodu towarów (Os): (100 000 zł × 4,71): 100 = 4 710 zł
- Odchylenia od cen ewidencyjnych dla zapasu końcowego (ORk): (70 000 zł × 4,71): 100 = 3 297 zł
Wartość odchyleń przypadających na sprzedane towary wynosi 4 710 zł, a na zapas końcowy 3 297 zł.
Odchylenia od cen ewidencyjnych w bilansie
Odchylenia od cen ewidencyjnych prezentowane są w bilansie jako korekta wartości zapasów. W zależności od ich rodzaju, wpływają na wartość aktywów obrotowych:
- Odchylenia debetowe: zwiększają wartość zapasów w bilansie. Prezentowane są po stronie aktywów, dodatnio korygując wartość zapasów.
- Odchylenia kredytowe: zmniejszają wartość zapasów w bilansie. Prezentowane są po stronie aktywów, ujemnie korygując wartość zapasów. W praktyce, odchylenia kredytowe mogą być wykazane w bilansie jako wartość ujemna w pozycji zapasów lub w odrębnej pozycji korygującej wartość zapasów.
Zgodnie z ustawą o rachunkowości, na dzień bilansowy wartość zapasów w cenach ewidencyjnych musi być doprowadzona do poziomu cen rynkowych, czyli cen nabycia lub kosztów wytworzenia. Odchylenia od cen ewidencyjnych są narzędziem umożliwiającym realizację tego wymogu.
Księgowanie odchyleń od cen ewidencyjnych
Odchylenia od cen ewidencyjnych księgowane są na koncie korygującym, najczęściej o nazwie „Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów” lub „Odchylenia od cen ewidencyjnych towarów”, które jest kontem korektą do konta zapasów (np. „Materiały”, „Towary”). W zakładowym planie kont może to być np. konto 342 (Odchylenia od cen ewidencyjnych).
Schemat księgowania:
- Powstanie odchyleń debetowych (cena rzeczywista wyższa):
- Wn konto Odchylenia od cen ewidencyjnych
- Ma konto Rozrachunki z dostawcami (lub inne konto zobowiązań)
- Powstanie odchyleń kredytowych (cena rzeczywista niższa):
- Wn konto Rozrachunki z dostawcami (lub inne konto zobowiązań)
- Ma konto Odchylenia od cen ewidencyjnych
- Rozliczenie odchyleń przypadających na rozchód towarów:
- Wn konto Koszty sprzedanych towarów (lub odpowiednie konto kosztów)
- Ma konto Odchylenia od cen ewidencyjnych (w przypadku odchyleń debetowych) lub odwrotnie (w przypadku odchyleń kredytowych)
- Rozliczenie odchyleń przypadających na zapasy końcowe: pozostają na koncie „Odchylenia od cen ewidencyjnych” i korygują wartość zapasów w bilansie.
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Podsumowanie
Zrozumienie i prawidłowe księgowanie odchyleń od cen ewidencyjnych jest kluczowe dla rzetelności sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa. Stosowanie cen ewidencyjnych ułatwia ewidencję zapasów, ale wymaga regularnego monitorowania i rozliczania odchyleń, aby wartość zapasów w bilansie odzwierciedlała ich rzeczywistą wartość. Prawidłowe ujęcie odchyleń od cen ewidencyjnych w bilansie zapewnia wiarygodny obraz sytuacji majątkowej firmy.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Odchylenia od cen ewidencyjnych: Gdzie ująć w bilansie?, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.