Obszar Górniczy i Teren Górniczy: Kluczowe Pojęcia

Pojęcia obszaru górniczego i terenu górniczego często wywołują skojarzenia z tradycyjnym górnictwem węglowym Śląska. Jednakże, działalność górnicza w Polsce to znacznie więcej niż wydobycie węgla. Obejmuje ona również surowce takie jak piasek, żwir czy torf, a zakłady górnicze spotkamy w całym kraju, nie tylko w regionach typowo kojarzonych z górnictwem.

Czym jest Zakład Górniczy?

W mowie potocznej używamy terminu „kopalnia”, jednak w języku prawnym, zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, prawidłowym określeniem jest zakład górniczy. Definicja zakładu górniczego jest szczegółowo opisana w art. 6 ust. 1 pkt 18 Prawa geologicznego i górniczego. Ustawodawca definiuje go jako:

„wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów albo podziemnego składowania dwutlenku węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje”.

Zatem, zakład górniczy to kompleksowe przedsięwzięcie, obejmujące nie tylko wyrobiska, ale również całą infrastrukturę niezbędną do wydobycia i, w określonych przypadkach, przygotowania kopaliny do sprzedaży czy innych działań regulowanych prawem.

Obszar Górniczy a Teren Górniczy – Dwa Różne Pojęcia

Działalność zakładu górniczego, jak każda działalność przemysłowa, wyznacza pewne granice przestrzenne. Te granice określane są przez dwa kluczowe pojęcia: obszar górniczy i teren górniczy. Choć potocznie terminy „obszar” i „teren” mogą wydawać się synonimami, w kontekście Prawa geologicznego i górniczego mają one odmienne znaczenie.

Obszar Górniczy – Przestrzeń Eksploatacji

Obszar górniczy, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 Prawa geologicznego i górniczego, to:

„przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji”.

Mówiąc prościej, obszar górniczy wyznacza przestrzeń, w której przedsiębiorca, posiadając odpowiednią koncesję, może legalnie prowadzić wydobycie kopaliny lub inne działania górnicze, na które uzyskał zezwolenie. Jest to teren, na którym fizycznie odbywa się eksploatacja złoża.

Teren Górniczy – Strefa Wpływu Działalności Górniczej

Z kolei teren górniczy, zdefiniowany w art. 6 ust. 1 pkt 15 Prawa geologicznego i górniczego, to:

„przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego”.

Teren górniczy określa więc strefę potencjalnego negatywnego oddziaływania zakładu górniczego na otoczenie, w szczególności na środowisko przyrodnicze. Obejmuje on obszar, na którym mogą wystąpić szkody górnicze, takie jak osiadanie terenu, wstrząsy, hałas, zanieczyszczenie powietrza czy wód.

Współzależność Obszaru Górniczego i Terenu Górniczego

Relacja między obszarem górniczym a terenem górniczym jest kluczowa dla zrozumienia zakresu działalności górniczej i jej potencjalnych konsekwencji. W praktyce, istnieją dwie główne możliwości:

• Obszar górniczy i teren górniczy pokrywają się. W tej sytuacji, negatywne oddziaływanie zakładu górniczego ogranicza się do granic obszaru eksploatacji. Zazwyczaj dotyczy to mniejszych zakładów, gdzie wpływ na środowisko jest stosunkowo niewielki i skoncentrowany na obszarze wydobycia.
• Teren górniczy jest większy niż obszar górniczy. Jest to częstsza sytuacja, zwłaszcza w przypadku większych zakładów górniczych, gdzie oddziaływanie może rozciągać się poza bezpośredni obszar wydobycia. Przykładem mogą być kopalnie odkrywkowe, gdzie hałas, zapylenie czy zmiany w krajobrazie mogą być odczuwalne na większym obszarze.

Trudno wyobrazić sobie sytuację, w której teren górniczy byłby mniejszy niż obszar górniczy. Każda działalność górnicza, nawet na niewielką skalę, wywiera pewien wpływ na środowisko, choćby minimalny. Dlatego strefa potencjalnego oddziaływania (teren górniczy) musi co najmniej obejmować obszar samej eksploatacji (obszar górniczy).

Wybór konkretnego wariantu relacji między obszarem i terenem górniczym należy do przedsiębiorcy i jest uzależniony od wielu czynników, m.in.:

• Rodzaju i ilości wydobywanej kopaliny.
• Metody eksploatacji.
• Wielkości złoża.
• Używanego sprzętu.

Należy podkreślić, że zarówno obszar górniczy, jak i teren górniczy są definiowane i zatwierdzane w drodze decyzji administracyjnej, konkretnie w koncesji na wydobywanie kopaliny.

Obszar Górniczy i Teren Górniczy w Kontekście Ochrony Środowiska

Charakterystyka działalności prowadzonej w obszarze górniczym ma bezpośredni wpływ na klasyfikację przedsięwzięcia w kontekście ochrony środowiska. Przepisy prawa dzielą przedsięwzięcia mogące oddziaływać na środowisko na dwie kategorie: mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Przedsięwzięcia Zawsze Znacząco Oddziałujące na Środowisko

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, wydobywanie kopalin ze złoża metodą odkrywkową na powierzchni obszaru górniczego nie mniejszej niż 25 ha jest klasyfikowane jako przedsięwzięcie zawsze znacząco oddziałujące na środowisko (§2 ust. 1 pkt 27a Rozporządzenia).

Przedsięwzięcia Potencjalnie Znacząco Oddziałujące na Środowisko

Większa grupa przedsięwzięć związanych z eksploatacją kopalin zalicza się do kategorii przedsięwzięć potencjalnie znacząco oddziałujących na środowisko. Ustawodawca wymienia tutaj różne sytuacje, w tym m.in. wydobywanie kopalin metodą odkrywkową:

• Bez względu na powierzchnię obszaru górniczego w przypadku wydobywania torfu, kredy jeziornej, na obszarach powodziowych, na terenach leśnych lub w ich pobliżu, na obszarach chronionych przyrodniczo lub w ich otulinach, w pobliżu terenów zabudowy mieszkaniowej (przy użyciu materiałów wybuchowych), lub w bliskim sąsiedztwie innych obszarów górniczych.
• Z obszaru górniczego o powierzchni większej niż 2 ha lub o wydobyciu większym niż 20 000 m3 na rok, inne niż wymienione powyżej.

Zakwalifikowanie przedsięwzięcia do kategorii potencjalnie znacząco oddziałującego na środowisko wiąże się z koniecznością uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 71 ust. 2 Ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie…). Co istotne, zmniejszenie granic obszaru górniczego i terenu górniczego nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, natomiast powiększenie tych granic już tak (art. 72 ust. 2 pkt 2i ww. ustawy).

Obowiązki po Zakończeniu Eksploatacji

Zakończenie działalności zakładu górniczego wiąże się z szeregiem obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego (art. 39 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego). Do najważniejszych z nich, wymienionych w art. 129 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego, należą:

• Zabezpieczenie lub likwidacja wyrobisk górniczych oraz urządzeń, instalacji i obiektów zakładu górniczego.
• Podjęcie środków chroniących sąsiednie złoża kopalin i wyrobiska sąsiednich zakładów górniczych.
• Podjęcie niezbędnych środków w celu ochrony środowiska oraz rekultywacji gruntów po działalności górniczej.

Obowiązki te spoczywają na przedsiębiorcy, który prowadził działalność górniczą. W przypadku niewywiązania się z nich, obowiązek przechodzi na następcę prawnego, a w ostateczności na właściciela nieruchomości, na której prowadzona była działalność.

Podsumowanie

Obszar górniczy i teren górniczy to fundamentalne pojęcia w polskim prawie górniczym, określające przestrzenny zakres działalności zakładu górniczego i jego potencjalnego wpływu na środowisko. Zrozumienie różnic między nimi jest kluczowe dla prawidłowego planowania, realizacji i nadzoru nad działalnością górniczą, a także dla minimalizacji jej negatywnych skutków dla otoczenia.

FAQ – Najczęściej Zadawane Pytania

Jakie są podstawowe różnice między obszarem górniczym a terenem górniczym?

Obszar górniczy to przestrzeń, w której legalnie prowadzi się wydobycie kopaliny. Teren górniczy to strefa objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami tego wydobycia, która może być większa od obszaru górniczego.

Kto ustala granice obszaru i terenu górniczego?

Granice obszaru górniczego i terenu górniczego są ustalane w koncesji na wydobywanie kopaliny, w drodze decyzji administracyjnej.

Czy teren górniczy zawsze musi być większy od obszaru górniczego?

Nie zawsze, teren górniczy może pokrywać się z obszarem górniczym, szczególnie w przypadku mniejszych zakładów. Jednak częściej teren górniczy jest większy, obejmując strefę potencjalnego oddziaływania.

Jakie obowiązki ma przedsiębiorca po zakończeniu działalności górniczej?

Przedsiębiorca ma obowiązek zlikwidować zakład górniczy, zabezpieczyć wyrobiska, chronić sąsiednie złoża i przede wszystkim zrekultywować tereny po działalności górniczej, przywracając je do stanu użyteczności.

Artykuł opublikowany w ramach współpracy z ECO LEGAL Kancelarią Adwokatów i Radców Prawnych

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Obszar Górniczy i Teren Górniczy: Kluczowe Pojęcia, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.