OSM Koło: Historia i Właściciele Spółdzielczej Mleczarni

Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Kole, znana również jako OSM Koło, to ważny punkt na mapie polskiego przemysłu mleczarskiego. Zlokalizowana w malowniczym Kole, spółdzielnia ta może poszczycić się bogatą, niemal stuletnią historią. Jest nie tylko jednym z największych producentów mleka i wyrobów mleczarskich w kraju, ale także znaczącym eksporterem, którego produkty trafiają na stoły konsumentów w wielu zakątkach świata. Ale kim właściwie są właściciele tej prężnej organizacji? Jak wyglądała jej droga od małej inicjatywy do mleczarskiego imperium?

Początki Spółdzielczości Mleczarskiej w Kole

Historia OSM Koło sięga roku 1930, kiedy to z inicjatywy ówczesnego burmistrza Dąbia, Władysława Zalewskiego, zrodził się pomysł połączenia istniejących w powiecie kolskim, rozproszonych mleczarni spółdzielczych. Ta wizjonerska koncepcja, przedstawiona Sejmikowi Powiatowemu, spotkała się z pozytywnym odzewem władz powiatowych, które aktywnie włączyły się w proces tworzenia nowej, silnej spółdzielni.

Kulminacyjnym momentem było Walne Zgromadzenie Założycielskie, które odbyło się 2 sierpnia 1930 roku w Urzędzie Gminy Czołowo. Podczas tego historycznego spotkania, pod przewodnictwem Jerzego Sokolnickiego z Powiercia, uchwalono statut i oficjalnie powołano do życia zakład, który początkowo nosił nazwę Spółdzielnia Mleczarska „Jedność” w Kole. Pierwszym przewodniczącym zarządu został Edmund Stasiewicz, a funkcję przewodniczącego Rady Nadzorczej objął Karol Wojciechowski. Już na starcie wykazano się pragmatyzmem, podejmując decyzję o zaciągnięciu pożyczki na zakup niezbędnych maszyn, co świadczyło o determinacji założycieli do stworzenia nowoczesnego i wydajnego przedsiębiorstwa.

Spółdzielnia rozpoczęła działalność 15 sierpnia 1930 roku, korzystając z dzierżawionego budynku przy ulicy Bliznej w Kole. Początkowo skupiała 51 członków, ale dynamiczny rozwój szybko zweryfikował te liczby. Już w 1933 roku liczba członków wzrosła do 567, a przed wybuchem II wojny światowej osiągnęła imponujące 1500. Sukces nowej spółdzielni miał również wpływ na lokalny rynek, przyczyniając się do zamknięcia prywatnych mleczarni w Grzegorzewie, Kościelcu i Brudzewie, co umocniło pozycję „Jedności” jako dominującego gracza w regionie.

Mimo początkowo ręcznego systemu produkcji, już w 1930 roku spółdzielnia przetwarzała imponujące 12 tysięcy litrów mleka dziennie, co świadczyło o dużym potencjale i efektywności nowo powstałego przedsiębiorstwa.

Mechanizacja i Rozwój Asortymentu

Już rok po uruchomieniu, 15 sierpnia 1931 roku, nastąpiła zmiana nazwy na Spółdzielcza Mleczarnia Mechaniczna w Kole, co symbolizowało kolejny etap rozwoju. W tym samym roku dokonano pełnej mechanizacji procesu produkcyjnego, inwestując w nowoczesne, szwedzkie urządzenia firmy Auto Laval. Zakupiono między innymi kocioł parowy, elektryczne urządzenia transmisyjne, maselnice, wirówkę i pasteryzator, co znacząco zwiększyło wydajność i jakość produkcji.

Wraz z mechanizacją nastąpiły również zmiany personalne. Dotychczasowy prezes zrezygnował ze stanowiska, a jego miejsce zajął Jerzy Sokolnicki. Zmiana nastąpiła również na stanowisku Przewodniczącego Rady Nadzorczej, które objął nowy starosta powiatowy, Stanisław Szera.

Początkowo asortyment produkcji był skromny – koncentrowano się na maśle i śmietanie, a mleko odtłuszczone zwracano producentom jako paszę dla zwierząt. Jednak wysoka jakość wyrobów sprawiła, że część masła przeznaczano na eksport. Od 1934 roku ofertę poszerzono o ser pełnotłusty Imperial, a od 1932 roku rozpoczęto również skup jaj, co świadczyło o dywersyfikacji działalności i poszukiwaniu nowych źródeł przychodów.

Nowa Siedziba i Okręgowa Skala Działalności

W 1935 roku podjęto strategiczną decyzję o budowie nowej, większej siedziby dla spółdzielni. Nowy budynek powstał przy ulicy Toruńskiej, a w 1937 roku nastąpiło oficjalne przeniesienie i kolejna zmiana nazwy – tym razem na Okręgową Mleczarnię Spółdzielczą w Kole. Nowa nazwa odzwierciedlała rozszerzający się zakres działalności i ambicje spółdzielni.

Oprócz nowoczesnego zakładu produkującego masło, ser i inne przetwory w Kole, OSM Koło rozwinęła sieć 15 filii na obszarze powiatu kolskiego oraz sieć sklepów nabiałowo-spożywczych. W tym czasie dokonano również strategicznych przejęć – wykupiono zakłady Vogta w Babiaku i Skolimowskiego w Brudzewie, przekształcając je w śmietanczarnie. To umacniało pozycję spółdzielni i zapewniało jej kontrolę nad coraz większą częścią rynku.

W 1938 roku, w obliczu narastającego zagrożenia wojną, Walne Zgromadzenie Członków podjęło patriotyczną decyzję o zakupie karabinu maszynowego dla Wojska Polskiego w ramach Funduszu Obrony Narodowej, co świadczyło o zaangażowaniu społecznym i postawie obywatelskiej członków spółdzielni.

Czas Wojny i Okupacji

Po wybuchu II wojny światowej i kampanii wrześniowej, nazwa zakładu została zmieniona przez okupanta na Mölkereigenossenshaft Warthbrücken. Początkowo spółdzielnią zarządzał były skarbnik Ewald Beütler, a od 1 stycznia 1940 roku – Rudolf Schulz. W okresie okupacji w kolskiej mleczarni zatrudniano 160 osób, w większości Polaków, którzy pracowali pod nadzorem niemieckich brygadzistów.

Mimo trudnych warunków, spółdzielnia kontynuowała działalność, a nawet rozszerzyła ją o skup miodu i ubój drobiu. Warto podkreślić, że pracownicy OSM Koło, w duchu solidarności i człowieczeństwa, dostarczali mleko i masło dzieciom wysiedlonym z Podkarpacia, które przebywały w pociągach zatrzymanych na dworcu kolejowym w Kole. To piękny przykład postawy i pomocy w trudnych czasach.

Okupacja przyniosła również modernizację wyposażenia technicznego – urządzono laboratorium, chłodnię amoniakalną i powiększono zbiorniki fermentacyjne śmietany do produkcji masła. Jednak w 1945 roku okupant zdemontował część maszyn, które na szczęście udało się ukryć przed wywózką do Rzeszy. Podczas walk o Koło budynek spółdzielni przy ulicy Toruńskiej uległ całkowitemu zniszczeniu, co stanowiło ogromną stratę.

Powojenna Odbudowa i Nacjonalizacja

Już 17 maja 1945 roku, w siedzibie kolskiego Starostwa Powiatowego, odbyły się pierwsze po wojnie obrady Zgromadzenia Członków Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Kole. W spotkaniu uczestniczyło 55 członków i przedstawiciele władz, co świadczyło o determinacji do szybkiej odbudowy i wznowienia działalności. W 1948 roku przy spółdzielni działała wylęgarnia drobiu, zapoczątkowano bezpłatną służbę poradnictwa żywieniowego oraz rozprowadzano nasiona roślin pastewnych, co pokazywało szerokie spektrum działań i troskę o lokalną społeczność rolniczą.

Funkcję kierownika pełnił wówczas Bronisław Szymański, który, jak się okazało, wkrótce miał zmierzyć się z trudnościami i próbami zdyskredytowania. Niestety, w 1951 roku nastąpiło upaństwowienie przedsiębiorstwa, co było zgodne z ówczesną polityką gospodarczą państwa. W 1954 roku zakład w Kole został podzielony na dwie mniejsze firmy – w Kole i w Dąbiu, co negatywnie wpłynęło na wielkość produkcji.

Powrót do Spółdzielczości i Dynamiczny Rozwój

Na szczęście, 10 lipca 1957 roku, nastąpił powrót do spółdzielczej formy własności. Pierwszym przewodniczącym zarządu został Kazimierz Rosiak, a przewodniczącym rady nadzorczej Wacław Szczesiak. To był moment przełomowy, który otworzył nowy rozdział w historii OSM Koło.

Dowodem na wysoką jakość wyrobów były nagrody zdobywane na targach. W 1959 roku na targach jesiennych w Poznaniu zakład otrzymał medal i nagrodę Ministerstwa Handlu Wewnętrznego za wysoką jakość i estetykę opakowania masła. Rok później, w 1960, na tych samych targach mleczarnia zdobyła pierwsze miejsce i złoty medal, co potwierdzało rosnącą renomę i pozycję na rynku.

W 1961 roku uruchomiono własną mieszalnię pasz w Czołowie, co było ważnym krokiem w integracji pionowej i wsparciu dla producentów mleka. W 1962 roku OSM w Kole uzyskała możliwość cechowania masła znakiem jakości, co otworzyło drogę do produkcji na eksport. Kolejne lata to okres dynamicznej ekspansji – w 1964 roku przyłączono OSM w Sompolnie, w 1968 OSM w Kłodawie, a w 1970 OSM w Izbicy Kujawskiej i Dąbiu. 17 lipca 1975 roku uruchomiono proszkownię mleka i wytwórnię mlekomiksu, co było kolejną inwestycją w modernizację i dywersyfikację produkcji. Wykonawcą była włoska firma Techni-Petrol. Od 1975 roku zakład był w stanie przerabiać 400 tysięcy litrów mleka dziennie. Rozbudowano również sieć zlewni mleka, która w 1976 roku liczyła już 60 punktów.

W 1976 roku powołano Wojewódzką Spółdzielnię Mleczarską w Koninie, a OSM w Kole stało się jej oddziałem terenowym, podobnie jak spółdzielnie w Turku, Strzałkowie i Koninie. Prezesem WSM został ówczesny szef kolskiej OSM – Michał Gajda.

W 1982 roku przyjęto nowy statut spółdzielni, który precyzował teren jej działania, obejmujący szereg gmin i miast w regionie. Do 1988 roku głównymi produktami mlecznymi wytwarzanymi w Kole były mleko spożywcze, śmietany, masła, twarogi, napoje mleczne, mlekomiks, mleko odtłuszczone i kazeina.

Transformacja i Wyzwania Nowej Ery

Lata 90. przyniosły kolejne wyzwania i zmiany. W 1990 roku staraniem OSM wybudowano w Kole oczyszczalnię ścieków, rozbudowano bazę transportową, ale jednocześnie zmniejszono zatrudnienie, zwalniając wielu pracowników punktów sklepów mleka. 30 marca 1990 roku przewodniczącym Rady Nadzorczej został Czesław Cieślak, który dwa lata później objął również funkcję prezesa spółdzielni. Lata 1990-1993 były trudnym okresem finansowym, co doprowadziło do redukcji etatów, zawieszenia premii i wprowadzenia opłat za stołówkę zakładową.

Jednak spółdzielnia nie poddała się trudnościom. W 1995 roku uruchomiono linię produkcyjną serka wiejskiego, a następnie linię ultrafiltracji serwatki, co świadczyło o innowacyjności i poszukiwaniu nowych kierunków rozwoju. 9 lipca 2000 roku przejęto spółdzielnię w Ostrzeszowie, a w kolejnych latach OSM Koło kontynuowała ekspansję poprzez przejęcia – w 2006 roku OSM w Kępnie, w 2007 roku spółdzielnię w Grodkowie, w 2019 roku spółdzielnię w Ostrowie Wielkopolskim, a w 2020 roku w Koninie. Te strategiczne akwizycje umocniły pozycję OSM Koło jako lidera na rynku.

W marcu 2021 roku przed siedzibą OSM odbył się protest dostawców mleka przeciwko obniżeniu ceny skupu, co pokazało, że relacje z dostawcami są kluczowe i czasami wymagają dialogu i kompromisu. W czerwcu 2022 roku pięciu pracownikom spółdzielni i jednemu rolnikowi postawiono zarzuty dotyczące korupcji i fałszowania wyników prób mleka, co było poważnym kryzysem wizerunkowym i operacyjnym.

21 lutego 2024 roku Czesław Cieślak został odwołany z funkcji prezesa spółdzielni, a jego obowiązki przejął dotychczasowy wiceprezes, Tadeusz Malczyk. 1 kwietnia 2024 roku Tadeusz Malczyk został wybrany prezesem spółdzielni. W lipcu 2024 roku Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązał spółdzielnię do zmiany praktyk niekorzystnych dla dostawców mleka, co dotyczyło m.in. cenników, badań mleka i sankcji za zakończenie współpracy. To pokazuje, że OSM Koło, mimo swojej długiej historii i sukcesów, musi stale dostosowywać się do zmieniających się realiów rynkowych i regulacyjnych, dbając o uczciwe relacje z dostawcami.

Kto Jest Właścicielem OSM Koło?

Odpowiedź na pytanie, kto jest właścicielem OSM Koło, kryje się w samej nazwie – Spółdzielnia Mleczarska. Spółdzielnia z definicji jest przedsiębiorstwem, które należy do swoich członków. W przypadku OSM Koło, właścicielami są rolnicy – dostawcy mleka, którzy zrzeszają się w spółdzielni. To oni, poprzez swoje udziały i zaangażowanie, decydują o kierunku rozwoju i funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Model spółdzielczy opiera się na zasadach demokracji, solidarności i wzajemnej pomocy. Zyski wypracowane przez spółdzielnię wracają do jej członków – właścicieli, co stanowi istotną różnicę w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych czy akcyjnych.

Obecnie, prezesem Zarządu Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Kole jest Tadeusz Malczyk, który stoi na czele organizacji i odpowiada za jej bieżące zarządzanie i strategiczny rozwój. Jednak warto pamiętać, że prawdziwymi właścicielami OSM Koło są tysiące rolników, którzy codzienną pracą dostarczają surowiec i współtworzą historię tej ważnej dla polskiego rolnictwa i przemysłu mleczarskiego spółdzielni.

Podsumowanie

Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Kole to przykład przedsiębiorstwa z bogatą historią, które przeszło długą i fascynującą drogę od lokalnej inicjatywy do jednego z liderów polskiego rynku mleczarskiego. Od skromnych początków w 1930 roku, poprzez trudne czasy wojny i transformacji ustrojowej, aż po dynamiczny rozwój i ekspansję w ostatnich dekadach, OSM Koło stale ewoluowała, dostosowując się do zmieniających się realiów. Kluczem do sukcesu jest spółdzielcza forma własności, która opiera się na zaangażowaniu i współpracy tysięcy rolników – właścicieli. Dziś OSM Koło to prężna organizacja, ważny pracodawca w regionie i znaczący eksporter polskiej żywności, której produkty cieszą się uznaniem konsumentów w kraju i za granicą.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

• Kto jest właścicielem OSM Koło?

Właścicielem OSM Koło są zrzeszeni w spółdzielni rolnicy – dostawcy mleka.

• Kto obecnie jest prezesem OSM Koło?

Aktualnym prezesem Zarządu OSM Koło jest Tadeusz Malczyk.

• Kiedy powstała OSM Koło?

Spółdzielnia została założona 2 sierpnia 1930 roku jako Spółdzielnia Mleczarska „Jedność” w Kole.

• Jakie produkty produkuje OSM Koło?

OSM Koło produkuje szeroką gamę wyrobów mleczarskich, w tym mleko spożywcze, śmietany, masło, sery, twarogi, napoje mleczne i inne.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do OSM Koło: Historia i Właściciele Spółdzielczej Mleczarni, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.