Umowa zlecenie a ubezpieczenie: Kompletny przewodnik

Umowa zlecenie jest popularną formą zatrudnienia, cenioną za elastyczność zarówno przez zleceniodawców, jak i zleceniobiorców. Jednym z kluczowych aspektów, który budzi wiele pytań, jest kwestia ubezpieczenia. Czy osoba pracująca na umowę zlecenie jest ubezpieczona? Jakie składki są odprowadzane i co to oznacza dla zleceniobiorcy i zleceniodawcy? W tym artykule kompleksowo odpowiemy na te pytania, analizując różne scenariusze i przedstawiając praktyczne informacje.

Ubezpieczenie przy jednym źródle przychodu

Zasadniczo, jeśli umowa zlecenie jest jedynym źródłem dochodu zleceniobiorcy, podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu. Oznacza to, że zleceniodawca ma obowiązek odprowadzać składki na:

• Ubezpieczenie emerytalne
• Ubezpieczenie rentowe
• Ubezpieczenie wypadkowe
• Ubezpieczenie zdrowotne

Dodatkowo, obowiązkowe są również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wyjątkiem jest składka na ubezpieczenie chorobowe, która jest dla zleceniobiorcy dobrowolna. Warto jednak pamiętać, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe daje prawo do zasiłku chorobowego w przypadku choroby i niezdolności do pracy.

Ubezpieczenie przy kilku źródłach przychodów (zbieg tytułów)

Sytuacja staje się bardziej złożona, gdy zleceniobiorca posiada kilka źródeł przychodów, czyli zachodzi tzw. zbieg tytułów do ubezpieczeń. Może to być na przykład sytuacja, gdy osoba pracuje na umowę o pracę i jednocześnie wykonuje zlecenia, lub ma kilka umów zleceń.

Ubezpieczenia społeczne przy zbiegu tytułów

W przypadku posiadania kilku umów zleceń, co do zasady, zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tylko z jednej z nich – tej zawartej jako pierwszej, lub tej, którą sam wybierze. Druga i kolejne umowy zlecenia mogą być zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne, pod warunkiem, że z pierwszej (lub wybranej) umowy zleceniobiorca osiąga przynajmniej minimalne wynagrodzenie. W 2025 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł brutto.

Jeśli wynagrodzenie z pierwszej umowy jest niższe niż minimalne, kolejne umowy zlecenia również podlegają oskładkowaniu, aż do momentu osiągnięcia minimalnego wynagrodzenia w sumie z kilku umów. Zleceniobiorca ma jednak możliwość wskazania, która umowa ma być tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Przykład: Pani Katarzyna ma dwie umowy zlecenia. Pierwsza na 2500 zł brutto, druga na 3000 zł brutto. Ponieważ wynagrodzenie z pierwszej umowy jest niższe niż 4666 zł, obie umowy zasadniczo podlegałyby oskładkowaniu. Pani Katarzyna może jednak wskazać drugą umowę jako tytuł do ubezpieczeń społecznych. Wówczas składki społeczne będą odprowadzane tylko od umowy na 3000 zł.

Uwaga! ZUS może zakwestionować sytuację, w której zleceniodawca zawiera z tą samą osobą kilka równoległych umów zlecenia, jeśli uzna, że ma to na celu sztuczne zaniżenie składek. W przypadku kontroli, ZUS może nakazać zapłatę dodatkowych składek.

Ubezpieczenie zdrowotne przy zbiegu tytułów

W przeciwieństwie do ubezpieczeń społecznych, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego uzyskanego przychodu. Oznacza to, że osoba wykonująca pracę na podstawie kilku umów zlecenia, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdej z tych umów.

Umowa zlecenie z własnym pracownikiem

Jeśli zleceniodawca zawiera umowę zlecenie z osobą, która jest już jego pracownikiem na podstawie umowy o pracę, taka umowa zlecenie traktowana jest jak umowa o pracę i podlega pełnemu oskładkowaniu. Oznacza to, że od wynagrodzenia z umowy zlecenia odprowadzane są wszystkie składki, tak jak od wynagrodzenia z umowy o pracę.

Umowa zlecenie z emerytem lub rencistą

W przypadku umowy zlecenia zawartej z emerytem lub rencistą, sytuacja wygląda nieco inaczej. Emeryci i renciści podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe pozostaje dobrowolne.

Jednak, nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za emeryta lub rencistę, który na podstawie umowy z innym podmiotem osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie. W takim przypadku obowiązkowa jest tylko składka zdrowotna.

Jeśli emeryt lub rencista jest zatrudniony na umowę o pracę i dodatkowo ma umowę zlecenie z tym samym pracodawcą, umowa zlecenie jest oskładkowana jak umowa o pracę, czyli od obu umów naliczane są wszystkie składki.

Umowa zlecenie z osobą prowadzącą działalność gospodarczą

W przypadku, gdy zleceniobiorca prowadzi działalność gospodarczą, obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z umowy zlecenia zależy od:

• Wysokości wynagrodzenia z umowy zlecenia
• Podstawy wymiaru składek z tytułu działalności gospodarczej

Jeśli zleceniobiorca opłaca składki z działalności na zasadach ogólnych (od podstawy nie niższej niż 60% przeciętnego wynagrodzenia), z umowy zlecenia opłaca się tylko składkę zdrowotną. Natomiast, jeśli opłaca składki na zasadach preferencyjnych (od podstawy równej 30% minimalnego wynagrodzenia), z umowy zlecenia trzeba opłacić składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne.

Umowa zlecenie z uczniem lub studentem

Umowa zlecenie zawarta z uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem, który nie ukończył 26 lat, co do zasady nie podlega ubezpieczeniom społecznemu i zdrowotnemu. Status ucznia definiowany jest szczegółowo i obejmuje osoby kontynuujące naukę, rozpoczynające naukę po ukończeniu szkoły oraz osoby, które ukończyły szkołę i nie kontynuują nauki do 31 sierpnia każdego roku. Osoba, która po ukończeniu szkoły średniej przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe, uznawana jest za ucznia do 30 września.

Studentem jest osoba przyjęta na studia, która rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania. Studenci studiów doktoranckich i podyplomowych nie są traktowani jako studenci w tym kontekście.

Ile kosztuje zatrudnienie współpracownika na umowę zlecenie?

Koszty zatrudnienia na umowę zlecenie, w kontekście składek, są zbliżone do kosztów umowy o pracę, chyba że zleceniobiorca jest już objęty ubezpieczeniem społecznym z innego tytułu. Poniżej przykład wyliczenia kosztów dla zleceniodawcy przy wynagrodzeniu 3500 zł brutto, gdy umowa zlecenie jest jedynym źródłem przychodu zleceniobiorcy:

*Według stawki obowiązującej dla małej firmy zatrudniającej do 9 osób od 1.04.2021 roku. Stawka na ubezpieczenie wypadkowe może się różnić w zależności od branży i poziomu ryzyka.

Ile dostanie „na rękę" współpracownik na zleceniu?

Poniższa tabela przedstawia wyliczenie wynagrodzenia „na rękę” dla zleceniobiorcy zarabiającego 3500 zł brutto, przy zastosowaniu 20% kosztów uzyskania przychodu i braku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego:

Umowy o dzieło a ubezpieczenia

Warto również wspomnieć o umowach o dzieło. Co do zasady, osoby pracujące na umowę o dzieło nie podlegają ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnemu ani składkom na Fundusz Pracy i FGŚP. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa o dzieło zawierana jest z własnym pracownikiem lub gdy pracownik zawiera umowę o dzieło z innym podmiotem w celu wykonania zadania na rzecz swojego pracodawcy. W tych przypadkach istnieje obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o dzieło.

W pozostałych przypadkach, umowę o dzieło należy zgłosić do ZUS w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia (dotyczy umów zawartych po 1 stycznia 2021 roku).

Rozliczenie PIT przy umowie zlecenie i o dzieło

Zarówno umowy zlecenie, jak i umowy o dzieło, rozliczane są na podobnych zasadach w zakresie podatku dochodowego (PIT). Od zaliczek na podatek pobiera się 12% podatku. Osoby do 26 roku życia są zwolnione z podatku dochodowego, z wyjątkiem dochodów z umów o dzieło. Przy umowach zlecenie i o dzieło można odliczyć koszty uzyskania przychodu, wynoszące standardowo 20% przychodu. Koszty te mogą być podwyższone do 50% przychodu, jeśli przedmiotem umowy jest utwór w rozumieniu prawa autorskiego (z limitem do 85.528 zł). Należy pamiętać, że od tzw. małych umów zlecenie i o dzieło (do 200 zł) zawartych z osobą niebędącą pracownikiem, pobiera się zryczałtowany podatek 12% bez możliwości odliczenia kosztów.

Obowiązki formalne wobec ZUS

Jako zleceniodawca, masz obowiązek zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń w ZUS. W zależności od sytuacji, zgłoszenie dokonuje się na druku:

• ZUS ZUA – do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego) i ubezpieczenia zdrowotnego
• ZUS ZZA – tylko do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (np. w przypadku, gdy zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu)

Zgłoszenia należy dokonać w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń.

Często zadawane pytania (FAQ)

1. Czy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe przy umowie zlecenie?

   Nie, ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne dla zleceniobiorców. Jednak warto rozważyć jego opłacanie, aby mieć prawo do zasiłku chorobowego w razie choroby.

2. Co się dzieje, jeśli mam kilka umów zleceń? Z ilu umów płacę składki społeczne?

   Składki na ubezpieczenia społeczne płacisz zazwyczaj z jednej, wybranej umowy zlecenia, pod warunkiem, że wynagrodzenie z niej wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. Składkę zdrowotną płacisz z każdej umowy zlecenia.

3. Czy student do 26 roku życia jest ubezpieczony na umowie zlecenie?

   Zasadniczo, umowa zlecenie zawarta ze studentem do 26 roku życia nie podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, co oznacza, że nie są odprowadzane składki.

4. Czy umowa o dzieło jest oskładkowana?

   Co do zasady, umowa o dzieło nie jest oskładkowana, z wyjątkiem sytuacji, gdy jest zawierana z własnym pracownikiem.

5. Gdzie znajdę więcej informacji o ubezpieczeniach przy umowie zlecenie?

   Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz w poradnikach ZUS.

Mamy nadzieję, że ten artykuł rozwiał Twoje wątpliwości dotyczące ubezpieczeń przy umowie zlecenie. Pamiętaj, że przepisy mogą ulegać zmianom, dlatego zawsze warto weryfikować aktualne informacje w ZUS lub u specjalisty ds. kadr i płac.