Pożyczka od wspólnika a podatek PCC – kiedy zapłacisz?

W relacjach biznesowych często pojawia się potrzeba dodatkowego finansowania. Jednym z rozwiązań jest pożyczka od wspólnika dla spółki. Jednak taka transakcja może rodzić konsekwencje podatkowe, w szczególności w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Czy pożyczka od wspólnika zawsze podlega PCC? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna i zależy od formy prawnej spółki.

Pożyczka od wspólnika a PCC – ogólne zasady

Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) reguluje ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z przepisami, PCC obejmuje m.in. umowy pożyczki. Jednak w kontekście pożyczek udzielanych spółkom przez ich wspólników, sytuacja jest bardziej skomplikowana i zależy od rodzaju spółki – osobowej czy kapitałowej.

Kluczowe jest rozróżnienie, czy pożyczkobiorcą jest spółka osobowa, czy spółka kapitałowa. Ustawa o PCC inaczej traktuje te dwa typy spółek w kontekście pożyczek od wspólników.

PCC a pożyczka dla spółki osobowej

W przypadku, gdy pożyczkę otrzymuje spółka osobowa, sytuacja na gruncie PCC jest jasna – pożyczka taka jest traktowana jako zmiana umowy spółki. Co to oznacza w praktyce? Ano to, że taka pożyczka podlega opodatkowaniu PCC według zasad właściwych dla opodatkowania umowy spółki i jej zmian.

Stawka podatku PCC w tym przypadku wynosi 0,5%. Podstawą opodatkowania jest kwota udzielonej pożyczki. Warto podkreślić, że pożyczka od wspólnika dla spółki osobowej nie korzysta ze zwolnienia z PCC. Nie ma tutaj również zastosowania wyłączenie z PCC z powodu opodatkowania VAT, ponieważ to wyłączenie dotyczy czynności innych niż umowa spółki i jej zmiany.

Obowiązek zapłaty PCC ciąży na spółce osobowej (lub wspólnikach spółki cywilnej). Podatnicy są zobowiązani do złożenia deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni od dnia udzielenia pożyczki, obliczenia i wpłacenia podatku do właściwego urzędu skarbowego. Ważne jest, aby dla każdej pożyczki, kwalifikowanej jako zmiana umowy spółki, składać odrębną deklarację PCC-3.

Wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja, gdy pożyczka jest udzielana w formie aktu notarialnego. Wówczas to notariusz staje się płatnikiem PCC i odpowiada za dopełnienie formalności związanych z rozliczeniem podatku.

Do spółek osobowych, w rozumieniu ustawy o PCC, zalicza się:

• spółkę cywilną,
• spółkę jawną,
• spółkę partnerską,
• spółkę komandytową,
• spółkę komandytowo-akcyjną (w tym kontekście jednak istnieją pewne kontrowersje, o czym dalej).

PCC a pożyczka dla spółki kapitałowej

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy pożyczkobiorcą jest spółka kapitałowa. Pożyczka udzielona spółce kapitałowej przez jej wspólnika nie wiąże się z obowiązkiem zapłaty PCC. W tym przypadku zastosowanie ma wyłączenie z ustawy o PCC, a nawet jeśli nie, to pożyczka taka podlega zwolnieniu z PCC na podstawie ustawy.

Do spółek kapitałowych, zgodnie z ustawą o PCC, należą:

• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółka akcyjna,
• spółka europejska.

Umowa prostej spółki akcyjnej i jej zmiany również nie podlegają PCC.

Spółka komandytowo-akcyjna – wyjątek czy reguła?

Spółka komandytowo-akcyjna stanowi pewien punkt sporny w kontekście PCC od pożyczek od wspólników. Ustawa o PCC zalicza ją do spółek osobowych, co w teorii oznaczałoby opodatkowanie pożyczek na zasadach dotyczących spółek osobowych. Jednak orzecznictwo sądów administracyjnych, w szczególności Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), prezentuje odmienne stanowisko.

NSA, powołując się na przepisy dyrektywy unijnej dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, uznaje, że spółka komandytowo-akcyjna powinna być traktowana jak spółka kapitałowa w kontekście opodatkowania pożyczek od wspólników. W konsekwencji, według NSA, pożyczka udzielona spółce komandytowo-akcyjnej przez wspólnika powinna korzystać ze zwolnienia z PCC, tak jak ma to miejsce w przypadku spółek kapitałowych.

Stanowisko NSA znajduje potwierdzenie w wyrokach z dnia 26 września 2019 r. (sygn. akt II FSK 3327/18) i z dnia 22 września 2021 r. (sygn. akt III FSK 3846/21). NSA argumentuje, że interpretacja przepisów unijnych nakazuje traktowanie spółki komandytowo-akcyjnej jako spółki kapitałowej w tym zakresie, nawet jeśli tylko część jej kapitału i członków spełnia przesłanki określone w dyrektywie.

Niestety, pomimo korzystnego dla podatników orzecznictwa NSA, organy podatkowe nadal obstają przy swoim stanowisku. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) w wydawanych interpretacjach indywidualnych nadal uznaje, że pożyczka od wspólnika dla spółki komandytowo-akcyjnej podlega PCC na zasadach dotyczących spółek osobowych.

To oznacza, że w praktyce, spółka komandytowo-akcyjna otrzymująca pożyczkę od wspólnika znajduje się w trudnej sytuacji. Z jednej strony ma korzystne orzecznictwo NSA, z drugiej – nieprzychylne stanowisko organów podatkowych.

Co zrobić, gdy spółka komandytowo-akcyjna bierze pożyczkę od wspólnika?

W takiej sytuacji, aby zminimalizować ryzyko sporu z fiskusem, zaleca się podjęcie następujących kroków:

1. Wystąpienie z wnioskiem o interpretację indywidualną do Dyrektora KIS. W wniosku należy argumentować brak obowiązku zapłaty PCC, powołując się na zwolnienie dla spółek kapitałowych i orzecznictwo NSA.
2. Rozważenie zapłaty PCC i wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. To rozwiązanie pozwala uniknąć naliczania odsetek za zwłokę i potencjalnych problemów z egzekucją, a jednocześnie daje możliwość ubiegania się o zwrot nadpłaconego podatku w oparciu o orzecznictwo sądów.

W obu przypadkach należy liczyć się z możliwością konieczności skierowania sprawy na drogę sądową, jeśli organ podatkowy wyda niekorzystną interpretację lub odmówi stwierdzenia nadpłaty.

Czy pożyczka od wspólnika musi być oprocentowana?

Wracając do kwestii oprocentowania pożyczki – prawo nie nakłada obowiązku oprocentowania pożyczki udzielanej spółce przez wspólnika. Decyzja o oprocentowaniu, jego wysokości i warunkach spłaty jest pozostawiona stronom umowy pożyczki, czyli spółce i wspólnikowi.

Umowa pożyczki może być zarówno oprocentowana, jak i nieoprocentowana. W praktyce jednak, szczególnie w relacjach z organami podatkowymi, warto zadbać o to, aby warunki pożyczki (w tym oprocentowanie, jeśli występuje) były rynkowe i odzwierciedlały realia gospodarcze. Unikanie skrajności i ustalanie warunków pożyczki na poziomie porównywalnym do warunków rynkowych może pomóc uniknąć potencjalnych zarzutów ze strony organów podatkowych, np. w zakresie cen transferowych czy ukrytej dywidendy.

Ukryta dywidenda – ryzyko przy pożyczkach od spółki do wspólnika

Chociaż artykuł skupia się na pożyczkach od wspólnika do spółki, warto na marginesie wspomnieć o ryzyku tzw. ukrytej dywidendy w kontekście transferów pieniężnych między spółką a wspólnikami. Sytuacja, w której spółka, zamiast wypłacać zysk w formie dywidendy, dokonuje transferów pieniężnych do wybranych wspólników pod innym tytułem, np. pożyczki, może zostać zakwalifikowana przez organy podatkowe jako ukryta dywidenda.

Takie działania mogą narazić spółkę i wspólników na negatywne konsekwencje podatkowe, w tym na konieczność zapłaty podatku dochodowego od wypłaconej ukrytej dywidendy. Dlatego ważne jest, aby transakcje finansowe między spółką a wspólnikami były transparentne i miały uzasadnienie biznesowe, a nie służyły unikaniu opodatkowania zysków.

Podsumowanie

Podatek PCC od pożyczki od wspólnika to zagadnienie, które wymaga uwagi i ostrożności. Kluczowe jest rozróżnienie formy prawnej spółki – dla spółek osobowych pożyczka zazwyczaj podlega PCC, natomiast dla spółek kapitałowych – nie. Spółka komandytowo-akcyjna znajduje się w specyficznej sytuacji, ze względu na rozbieżności interpretacyjne między organami podatkowymi a sądami. W każdym przypadku, warto dokładnie przeanalizować sytuację i w razie wątpliwości skonsultować się z doradcą podatkowym, aby uniknąć negatywnych konsekwencji podatkowych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Pożyczka od wspólnika a podatek PCC – kiedy zapłacisz?, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.