Spółdzielnia socjalna: kluczowy podmiot ekonomii społecznej

W dzisiejszym świecie coraz większą wagę przykłada się do zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialności społecznej. W tym kontekście na znaczeniu zyskuje ekonomia społeczna, stanowiąca alternatywny model gospodarczy, który łączy cele społeczne z ekonomicznymi. Jednym z kluczowych filarów ekonomii społecznej są spółdzielnie socjalne. Czym one właściwie są i dlaczego zaliczamy je do podmiotów ekonomii społecznej? Na te i inne pytania odpowiemy w niniejszym artykule.

Czym jest ekonomia społeczna?

Zanim przejdziemy do spółdzielni socjalnych, warto zrozumieć, czym jest sama ekonomia społeczna. Najprościej mówiąc, jest to sektor gospodarki, który w centrum stawia człowieka i jego potrzeby, a nie maksymalizację zysku. Podmioty ekonomii społecznej dążą do osiągnięcia celów społecznych, takich jak integracja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem, rozwój lokalny, ochrona środowiska czy promocja kultury. Cele te realizowane są poprzez prowadzenie działalności gospodarczej lub odpłatnej działalności pożytku publicznego. Dochody generowane przez te działania są reinwestowane w działalność społeczną, a nie przeznaczane na prywatne zyski.

Spółdzielnie socjalne jako podmioty ekonomii społecznej

Odpowiedź na pytanie, czy spółdzielnia socjalna jest podmiotem ekonomii społecznej, jest jednoznaczna: tak. Spółdzielnie socjalne, obok organizacji pozarządowych i spółek non-profit, stanowią jedną z trzech głównych form prawnych podmiotów ekonomii społecznej. To, co łączy te różne formy, to wspólna misja – działanie zarówno w sferze społecznej, jak i gospodarczej. Różnią się one natomiast podstawami prawnymi swojego funkcjonowania.

Podstawą prawną dla spółdzielni socjalnych jest ustawa o spółdzielniach socjalnych. Organizacje pozarządowe działają w oparciu o ustawę o stowarzyszeniach i ustawę o fundacjach, natomiast spółki non-profit regulowane są przez kodeks spółek handlowych. Mimo tych różnic prawnych, wszystkie te podmioty łączy fundamentalna zasada: działalność społeczna i zarobkowa idą w parze. To właśnie odróżnia je od tradycyjnych organizacji społecznych, które często opierają się wyłącznie na działalności nieodpłatnej, oraz od przedsiębiorstw komercyjnych, dla których priorytetem jest zysk.

Wspólne cechy podmiotów ekonomii społecznej, w tym spółdzielni socjalnych:

• Działalność społeczna i zarobkowa: Podmioty ekonomii społecznej prowadzą działalność gospodarczą lub odpłatną działalność pożytku publicznego, a wygenerowane dochody przeznaczają na realizację celów społecznych.
• Cele społeczne: Priorytetem jest rozwiązywanie problemów społecznych i zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych.
• Reinvestycja zysków: Zyski nie są dzielone między właścicieli czy udziałowców, ale reinwestowane w rozwój działalności społecznej.
• Demokratyczne zarządzanie: Wiele podmiotów ekonomii społecznej, w tym spółdzielnie socjalne, opiera się na zasadach demokratycznych w zarządzaniu.
• Odpowiedzialność społeczna: Podmioty ekonomii społecznej działają w sposób odpowiedzialny społecznie, uwzględniając potrzeby różnych grup interesariuszy.

Różnice między spółdzielniami socjalnymi a innymi podmiotami ekonomii społecznej:

Chociaż spółdzielnie socjalne dzielą wiele cech z innymi podmiotami ekonomii społecznej, istnieją również pewne różnice, wynikające głównie z ich formy prawnej i specyfiki działania. Spółdzielnie socjalne są szczególnym rodzajem spółdzielni, nastawionym na reintegrację społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. To właśnie aspekt reintegracyjny jest często silniej podkreślany w przypadku spółdzielni socjalnych niż w przypadku innych podmiotów ekonomii społecznej. Ponadto, ustawa o spółdzielniach socjalnych precyzyjnie reguluje zasady ich tworzenia, funkcjonowania i nadzoru, co stanowi pewną odrębność w porównaniu do bardziej ogólnych regulacji dotyczących organizacji pozarządowych czy spółek non-profit.

Status przedsiębiorstwa społecznego

Podmioty ekonomii społecznej, w tym spółdzielnie socjalne, mogą ubiegać się o status przedsiębiorstwa społecznego. Status ten jest pewnego rodzaju certyfikatem, potwierdzającym, że dany podmiot spełnia określone kryteria i działa zgodnie z zasadami ekonomii społecznej. Uzyskanie statusu przedsiębiorstwa społecznego wiąże się z pewnymi korzyściami, takimi jak dostęp do dedykowanych programów wsparcia, preferencyjne warunki finansowania czy możliwość udziału w projektach finansowanych ze środków publicznych.

Warunki uzyskania statusu przedsiębiorstwa społecznego:

Aby uzyskać status przedsiębiorstwa społecznego, podmiot ekonomii społecznej musi spełnić szereg dodatkowych warunków, które precyzują i uszczegóławiają ogólne zasady działania w ekonomii społecznej. Warunki te mają na celu zapewnienie, że status przedsiębiorstwa społecznego otrzymują podmioty, które w sposób rzeczywisty i skuteczny realizują cele społeczne i działają zgodnie z etycznymi zasadami. Do najważniejszych warunków należą:

• Rodzaj działalności: Prowadzenie jednej z czterech rodzajów działalności: działalność gospodarcza zarejestrowana w KRS, działalność odpłatna pożytku publicznego, działalność oświatowa lub działalność kulturalna.
• Zatrudnienie: Zatrudnianie co najmniej 30% osób z niepełnosprawnościami lub 50% osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Ten warunek ma kluczowe znaczenie dla spółdzielni socjalnych, które z założenia nastawione są na reintegrację zawodową i społeczną osób marginalizowanych.
• Przeznaczenie zysku: Zakaz dzielenia zysku pomiędzy udziałowców, akcjonariuszy lub pracowników. Zysk musi być przeznaczony na rozwój przedsiębiorstwa lub na reintegrację zawodową i społeczną pracowników. To potwierdza non-profitowy charakter przedsiębiorstwa społecznego.
• Zarządzanie demokratyczne: Zarządzanie przedsiębiorstwem na zasadach demokratycznych, co oznacza, że pracownicy i członkowie mają wpływ na podejmowane decyzje.
• Limit wynagrodzeń: Posiadanie limitu wysokości wynagrodzeń, co ma na celu zapobieganie nadmiernym dysproporcjom w wynagrodzeniach i promowanie sprawiedliwego podziału zasobów.
• Forma zatrudnienia: Zatrudnianie w oparciu o umowę o pracę, spółdzielczą umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną co najmniej trzy osoby w wymiarze czasu pracy minimum 1/4 etatu, przy zachowaniu proporcji zatrudnienia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
• Plan reintegracji: Realizacja wobec zatrudnionych osób zagrożonych wykluczeniem społecznym uzgodnionego z nimi planu reintegracji, mającego na celu zdobycie lub odzyskanie kwalifikacji zawodowych lub kompetencji kluczowych. Plan reintegracji jest kluczowym elementem wsparcia dla osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie społecznym i ma na celu ich trwałe włączenie społeczne i zawodowe.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy każda spółdzielnia socjalna jest przedsiębiorstwem społecznym?

Nie każda spółdzielnia socjalna automatycznie jest przedsiębiorstwem społecznym. Musi spełnić dodatkowe warunki, aby uzyskać ten status. Jednak większość spółdzielni socjalnych dąży do uzyskania statusu przedsiębiorstwa społecznego ze względu na korzyści z tym związane.

Jakie korzyści płyną ze statusu przedsiębiorstwa społecznego?

Status przedsiębiorstwa społecznego otwiera dostęp do dedykowanych programów wsparcia finansowego, doradczego i szkoleniowego. Ułatwia pozyskiwanie funduszy publicznych i prywatnych oraz buduje wiarygodność w oczach partnerów i klientów.

Kto może założyć spółdzielnię socjalną?

Spółdzielnię socjalną mogą założyć osoby fizyczne, organizacje pozarządowe oraz jednostki samorządu terytorialnego. Ważne jest, aby założyciele mieli motywację do działania na rzecz społeczności lokalnej i reintegracji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Gdzie można znaleźć więcej informacji o spółdzielniach socjalnych i ekonomii społecznej?

Informacje można znaleźć na stronach internetowych Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, Ośrodków Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES) oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej (KOWES).

Podsumowanie

Podsumowując, spółdzielnie socjalne są integralną częścią ekonomii społecznej. Łączą w sobie działalność gospodarczą z misją społeczną, koncentrując się na reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem. Działają na zasadach demokratycznych, a zyski reinwestują w realizację celów społecznych. Status przedsiębiorstwa społecznego dodatkowo wzmacnia ich rolę i otwiera dostęp do szerszego wsparcia. Spółdzielnie socjalne stanowią ważny element budowania bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego społeczeństwa, w którym każdy ma szansę na godne życie i rozwój.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Spółdzielnia socjalna: kluczowy podmiot ekonomii społecznej, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.