DWR w księgowości: Co to znaczy?

W polskiej księgowości, szczególnie w kontekście sektora publicznego, często spotykamy się ze skrótem DWR. Co on oznacza i z czym jest związany? DWR to nic innego jak skrót od Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne, świadczenie pieniężne, które jest powszechnie znane i oczekiwane przez wielu pracowników, zwłaszcza w sferze budżetowej. Często potocznie określa się je mianem „trzynastki”, co dobrze oddaje jego charakter – dodatkowej wypłaty, niejako trzynastej pensji w roku.

Co to jest Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne (DWR)?

Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne, czyli popularna „trzynastka”, to świadczenie pieniężne przysługujące pracownikom jednostek sfery budżetowej. Jego zasady przyznawania i wypłacania reguluje Ustawa z dnia 12 grudnia 1997 roku o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Celem tego świadczenia jest, między innymi, motywowanie pracowników sektora publicznego i docenienie ich rocznego wkładu pracy.

Komu przysługuje DWR? Kto jest uprawniony do „trzynastki”?

Ustawa precyzyjnie określa krąg osób uprawnionych do otrzymania Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego. Zgodnie z przepisami, „trzynastka” przysługuje pracownikom jednostek sfery budżetowej, czyli osobom zatrudnionym w:

• Państwowych jednostkach sfery budżetowej, których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy.
• Urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz sądach i trybunałach, wymienionych szczegółowo w art. 139 ust. 2 Ustawy o finansach publicznych. Do tej kategorii zaliczamy m.in. Kancelarię Sejmu i Senatu, Kancelarię Prezydenta RP, Trybunał Konstytucyjny, Najwyższą Izbę Kontroli, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny, sądy administracyjne, Krajową Radę Sądownictwa, sądownictwo powszechne, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, Urząd Ochrony Danych Osobowych, Instytut Pamięci Narodowej, Krajowe Biuro Wyborcze i Państwową Inspekcję Pracy.
• Samorządowych jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych.
• Biurach poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubach, kołach albo zespołach parlamentarnych.

Kto nie otrzyma Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego? Wyłączenia z ustawy

Istnieją pewne kategorie osób, które, mimo zatrudnienia w sektorze publicznym, nie są objęte ustawą o Dodatkowym Wynagrodzeniu Rocznym. Wyłączenia te dotyczą:

• Osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, wymienionych w art. 2 Ustawy z dnia 31 lipca 1981 roku o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Jest to długa lista obejmująca m.in. Prezydenta RP, Marszałków Sejmu i Senatu, Prezesa Rady Ministrów, ministrów, Prezesa NBP, Rzeczników, Prezesów Urzędów Centralnych, wojewodów i wiele innych wysokich rangą urzędników.
• Żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych, takich jak Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencja Wywiadu, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Służba Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Straż Graniczna, Straż Marszałkowska, Służba Celno-Skarbowa, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna oraz Służba Ochrony Państwa.

Kiedy nabywa się prawo do DWR? Warunki otrzymania „trzynastki”

Aby pracownik nabył prawo do Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego, musi spełnić określone warunki dotyczące przepracowanego czasu pracy w danym roku kalendarzowym:

• Pełne DWR: Pracownik nabywa prawo do pełnegoDodatkowego Wynagrodzenia Rocznego po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego.
• Proporcjonalne DWR: Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego roku kalendarzowego, ale przepracował co najmniej 6 miesięcy, nabywa prawo do DWR w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego.

Wyjątki od wymogu przepracowania 6 miesięcy

Ustawa przewiduje szereg sytuacji, w których wymóg przepracowania co najmniej 6 miesięcy nie jest wymagany do nabycia prawa do Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego. Są to m.in.:

• Nawiązanie stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem lub nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły (wyższej).
• Zatrudnienie pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż 3 miesiące.
• Powołanie pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowanie do odbycia służby zastępczej.
• Rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, świadczenie rehabilitacyjne, przeniesienie służbowe, powołanie lub wybór, likwidacja pracodawcy albo zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy, likwidacja jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacja.
• Podjęcie zatrudnienia w wyniku przeniesienia służbowego, powołania lub wyboru, w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy lub zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy, w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją, po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub po odbyciu służby zastępczej.
• Korzystanie z urlopu wychowawczego, macierzyńskiego, ojcowskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, dla poratowania zdrowia, rodzicielskiego, a w przypadku nauczycieli i nauczycieli akademickich - urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego.
• Wygaśnięcie stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Warto podkreślić, że okresy przepracowane, wymagane do nabycia prawa do Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego, rozumiane są jako okresy faktycznie (efektywnie) przepracowane u danego pracodawcy. Samo pozostawanie w stosunku pracy, bez świadczenia pracy (z wyjątkiem urlopu wypoczynkowego), zazwyczaj nie jest wystarczające.

Kiedy pracownik traci prawo do DWR? Okoliczności pozbawiające „trzynastki”

Istnieją sytuacje, w których pracownik, mimo spełnienia ogólnych warunków, może zostać pozbawiony prawa do Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego. Dzieje się tak w przypadkach:

• Nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż dwa dni.
• Stawienia się do pracy lub przebywania w pracy w stanie nietrzeźwości.
• Wymierzenia pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby.
• Rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Ile wynosi Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne? Jak obliczyć „trzynastkę”?

Wysokość Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego jest ściśle określona przepisami. Wynosi ono 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje. Przy obliczaniu bierze się pod uwagę wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, które są uwzględniane przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy i za czas pozostawania bez pracy, jeśli pracownik podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.

W przypadku, gdy pracownik przepracował tylko część roku kalendarzowego i nabył prawo do proporcjonalnego DWR, jego wysokość jest ustalana proporcjonalnie do okresu przepracowanego.

Kiedy wypłacane jest DWR? Termin wypłaty „trzynastki”

Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne jest wypłacane z wyodrębnionych na ten cel środków na wynagrodzenia. Termin wypłaty został ustalony na nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy stosunek pracy z pracownikiem jest rozwiązywany w związku z likwidacją pracodawcy – wówczas DWR wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Podsumowanie – DWR jako element systemu wynagrodzeń w sferze budżetowej

Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne (DWR), czyli „trzynastka”, stanowi istotny element systemu wynagrodzeń w jednostkach sfery budżetowej. Jest to świadczenie, które ma na celu zarówno docenienie rocznego wysiłku pracowników, jak i motywowanie ich do unikania absencji w pracy. Zrozumienie zasad jego przyznawania, warunków nabycia prawa oraz sposobu obliczania jest kluczowe zarówno dla pracowników, jak i działów księgowych oraz kadr w sektorze publicznym.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) dotyczące DWR

Czy DWR jest obowiązkowe dla pracodawców z sfery budżetowej?

Tak, wypłata Dodatkowego Wynagrodzenia Rocznego dla uprawnionych pracowników jednostek sfery budżetowej jest obowiązkowa, regulowana ustawowo.

Co się stanie, jeśli przepracowałem tylko 5 miesięcy w danym roku?

Zasadniczo, aby otrzymać DWR, musisz przepracować co najmniej 6 miesięcy. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły, wymienione w artykule, np. rozwiązanie umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę.

Kiedy otrzymam „trzynastkę” za 2023 rok?

Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne za dany rok kalendarzowy powinno zostać wypłacone nie później niż do końca marca roku następnego, czyli w przypadku roku 2023 – do końca marca 2024 roku.

Czy urlop bezpłatny wpływa na prawo do DWR?

Tak, urlop bezpłatny, co do zasady, nie jest okresem efektywnie przepracowanym i może wpłynąć na brak prawa do DWR, jeśli z jego powodu pracownik nie przepracuje wymaganego minimum 6 miesięcy (chyba że zachodzą wyjątki zwalniające z tego wymogu).

Czy DWR jest opodatkowane i oskładkowane?

Tak, Dodatkowe Wynagrodzenie Roczne podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne na zasadach ogólnych, tak jak zwykłe wynagrodzenie za pracę.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do DWR w księgowości: Co to znaczy?, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.