Kto musi mieć audytora wewnętrznego w Polsce?

Audyt wewnętrzny jest kluczowym elementem nowoczesnego zarządzania i nadzoru w organizacjach. W Polsce, przepisy prawa określają, które jednostki sektora publicznego są zobowiązane do posiadania audytora wewnętrznego. Celem tego artykułu jest wyjaśnienie, kto konkretnie musi prowadzić audyt wewnętrzny zgodnie z obowiązującymi regulacjami, bazując na Ustawie o finansach publicznych.

Jednostki Zawsze Zobowiązane do Prowadzenia Audytu Wewnętrznego

Istnieje grupa instytucji, które bez względu na wysokość osiąganych dochodów lub wydatków, są prawnie zobligowane do prowadzenia audytu wewnętrznego. Są to:

• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
• Ministerstwa
• Urzędy wojewódzkie
• Izby administracji skarbowej
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), w tym fundusze przez niego zarządzane
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), w tym fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS
• Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ)
• Krajowy Zasób Nieruchomości

Dla wymienionych powyżej jednostek, obowiązek audytu wewnętrznego jest bezwzględny i nie zależy od ich skali działalności finansowej. Ustawodawca uznał, że ze względu na ich szczególną rolę i odpowiedzialność w sektorze publicznym, stała kontrola i ocena poprzez audyt wewnętrzny jest niezbędna.

Jednostki Zobowiązane do Audytu Wewnętrznego po Przekroczeniu Progu Finansowego

Oprócz instytucji zawsze zobowiązanych, istnieje kategoria jednostek, dla których obowiązek audytu wewnętrznego pojawia się po przekroczeniu określonego progu finansowego. Próg ten wynosi 40.000 tysięcy złotych (czterdzieści milionów złotych). Dotyczy on kwoty ujętych w planie finansowym dochodów lub wydatków, przychodów lub kosztów, w zależności od rodzaju jednostki.

Do tej grupy należą:

1. Państwowe jednostki budżetowe – jeśli kwota ujętych w planie finansowym dochodów lub wydatków przekroczyła 40.000 tys. zł.
2. Uczelnie publiczne – jeśli kwota ujętych w planie rzeczowo-finansowym przychodów lub kosztów przekroczyła 40.000 tys. zł.
3. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, które nie zostały utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego – jeśli kwota ujętych w planie finansowym przychodów lub kosztów przekroczyła 40.000 tys. zł.
4. Agencje wykonawcze – jeśli kwota ujętych w planie finansowym przychodów lub kosztów przekroczyła 40.000 tys. zł.
5. Państwowe fundusze celowe – jeśli kwota ujętych w planie finansowym przychodów lub kosztów przekroczyła 40.000 tys. zł.

Jednostki Samorządu Terytorialnego i Audyt Wewnętrzny

Obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego dotyczy również jednostek samorządu terytorialnego (JST), ale także po przekroczeniu progu finansowego. W ich przypadku, próg 40.000 tys. zł odnosi się do kwoty dochodów i przychodów lub wydatków i rozchodów ujętych w uchwale budżetowej JST.

Zatem, jeśli uchwała budżetowa jednostki samorządu terytorialnego przewiduje kwotę dochodów i przychodów lub wydatków i rozchodów przekraczającą 40.000 tys. zł, wówczas JST jest zobowiązana do prowadzenia audytu wewnętrznego.

Próg Finansowy – Co Obejmuje?

W kontekście progu finansowego 40.000 tys. zł, kluczowe jest zrozumienie, co dokładnie wlicza się do dochodów, wydatków, przychodów i kosztów. Przepisy Ustawy o finansach publicznych definiują te pojęcia szczegółowo, ale generalnie chodzi o planowane wartości ujęte w odpowiednich dokumentach planistycznych jednostki (plan finansowy, plan rzeczowo-finansowy, uchwała budżetowa).

Próg dotyczy kwoty planowanej, a nie faktycznie osiągniętej. Oznacza to, że obowiązek audytu wewnętrznego powstaje, jeśli na etapie planowania finansowego przewiduje się przekroczenie wymienionej kwoty. Jeśli w trakcie roku budżetowego faktyczne dochody/wydatki nie osiągną progu, obowiązek audytu nadal istnieje, ponieważ decyduje plan.

Podstawa Prawna Obowiązku Audytu Wewnętrznego

Podstawę prawną dla obowiązku prowadzenia audytu wewnętrznego w sektorze publicznym w Polsce stanowi art. 274 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm.). Warto zaznaczyć, że Ustawa o finansach publicznych jest regularnie aktualizowana, dlatego zawsze należy odnosić się do aktualnej wersji przepisów.

Znaczenie Audytu Wewnętrznego

Audyt wewnętrzny odgrywa istotną rolę w zapewnieniu efektywności i prawidłowości funkcjonowania jednostek sektora publicznego. Jego celem jest wsparcie kierownictwa w realizacji celów organizacji poprzez:

• Ocenę adekwatności, skuteczności i efektywności kontroli zarządczej.
• Identyfikację i ocenę ryzyka oraz doradztwo w zakresie zarządzania ryzykiem.
• Badanie i ocenę procesów w organizacji, w tym procesów finansowych i operacyjnych.
• Doradztwo i rekomendacje mające na celu usprawnienie działalności jednostki.
• Sprawdzanie zgodności działalności z przepisami prawa, procedurami wewnętrznymi i standardami.

Dzięki audytowi wewnętrznemu, organizacje mogą lepiej zarządzać ryzykiem, usprawniać procesy i zwiększać swoją efektywność. Jest to narzędzie wspomagające zarządzanie i przyczyniające się do wzrostu transparentności i odpowiedzialności w sektorze publicznym.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Co się stanie, jeśli dochody/wydatki są nieznacznie poniżej progu 40.000 tys. zł?

Jeśli kwota nie przekracza progu 40.000 tys. zł, obowiązek audytu wewnętrznego nie powstaje *z mocy prawa* z powodu przekroczenia progu. Jednakże, jednostka może zdecydować się na dobrowolne wprowadzenie audytu wewnętrznego, co jest rekomendowane jako dobra praktyka zarządzania.

Czy obowiązek audytu wewnętrznego dotyczy firm prywatnych?

Nie, przepisy dotyczące obligatoryjnego audytu wewnętrznego, o których mowa w tym artykule, dotyczą jednostek sektora publicznego, zdefiniowanych w Ustawie o finansach publicznych. Firmy prywatne nie są objęte tym obowiązkiem, chyba że wynika to z innych regulacji.

Kto jest odpowiedzialny za wdrożenie audytu wewnętrznego w organizacji?

Kierownik jednostki (np. dyrektor, prezes, rektor) jest odpowiedzialny za zapewnienie, aby w jednostce został ustanowiony i prawidłowo funkcjonował audyt wewnętrzny. Kierownik jednostki podejmuje decyzje dotyczące organizacji i zakresu audytu wewnętrznego, zgodnie z przepisami prawa.

Podsumowanie

Podsumowując, obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w Polsce dotyczy szerokiego spektrum jednostek sektora publicznego. Niektóre z nich są zobowiązane do tego zawsze, niezależnie od skali działalności, inne – po przekroczeniu progu finansowego 40.000 tys. zł. Celem tych regulacji jest wzmocnienie zarządzania finansami publicznymi, zwiększenie odpowiedzialności i poprawa efektywności działania organizacji sektora publicznego. Znajomość tych przepisów jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania i zarządzania jednostkami sektora publicznego w Polsce.