Audyt krajobrazowy a planowanie przestrzenne

W Polsce ochrona krajobrazu zyskuje coraz większe znaczenie w kontekście zrównoważonego rozwoju i planowania przestrzennego. Jednym z kluczowych instrumentów w tym zakresie stał się audyt krajobrazowy. Choć może brzmieć enigmatycznie, ma on realny wpływ na kształtowanie przestrzeni, w której żyjemy, i na decyzje podejmowane na poziomie gmin. Czym zatem dokładnie jest audyt krajobrazowy, czy jest aktem planowania przestrzennego i jakie niesie konsekwencje dla gmin? Na te pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym artykule, przybliżając ten istotny element polskiego systemu planowania przestrzennego.

Czym jest audyt krajobrazowy? Definicja i cel

Audyt krajobrazowy to dokument sporządzany dla obszaru województwa, mający na celu identyfikację, ocenę i określenie wytycznych dotyczących ochrony i kształtowania krajobrazów. Podstawę prawną dla jego sporządzania stanowi ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zgodnie z przepisami, audyt krajobrazowy sporządza się nie rzadziej niż raz na 20 lat. Jego głównym celem jest wskazanie najcenniejszych krajobrazów na terenie województwa, zwanych krajobrazami priorytetowymi, oraz ustalenie zasad ich ochrony i kształtowania.

Audyt krajobrazowy nie jest aktem prawa miejscowego, takim jak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego czy plan ogólny gminy. Jest to jednak strategiczny dokument o charakterze planistycznym, który wyznacza kierunki działań w zakresie ochrony krajobrazu i ma istotny wpływ na proces planowania przestrzennego na poziomie gminnym.

Zakres i zawartość audytu krajobrazowego

Audyt krajobrazowy to kompleksowe opracowanie, które obejmuje szereg analiz i ocen. Przede wszystkim, identyfikuje on krajobrazy występujące na całym obszarze województwa, określa ich cechy charakterystyczne i dokonuje oceny ich wartości. Podczas oceny brane są pod uwagę różnorodne aspekty, w tym wartości przyrodnicze, kulturowe, historyczne, architektoniczne, urbanistyczne, ruralistyczne oraz estetyczno-widokowe krajobrazów.

Kluczowym elementem audytu jest wskazanie krajobrazów priorytetowych. Są to obszary szczególnie cenne dla społeczeństwa, które wymagają szczególnej ochrony lub określenia zasad i warunków ich kształtowania. Audyt krajobrazowy określa także lokalizację i granice obszarów chronionych, takich jak parki kulturowe, parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu oraz obiektów UNESCO.

W dalszej części audyt określa regulacje dla krajobrazów priorytetowych, identyfikując zagrożenia dla ich wartości, formułując rekomendacje i wnioski dotyczące ich kształtowania i ochrony, a także wskazując lokalne formy architektoniczne charakterystyczne dla danego krajobrazu. Rekomendacje i wnioski mogą dotyczyć różnorodnych aspektów, od kierunków zmian w strukturze przestrzennej po szczegółowe wytyczne dotyczące kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenów.

Wpływ audytu krajobrazowego na gminne planowanie przestrzenne

Choć audyt krajobrazowy nie jest aktem prawa miejscowego, ma on znaczący wpływ na gminne akty planowania przestrzennego. Zarówno projekt planu ogólnego gminy, jak i projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podlegają uzgodnieniu z zarządem województwa w zakresie uwzględnienia rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym. To oznacza, że gminy, opracowując swoje plany miejscowe i plan ogólny, muszą brać pod uwagę ustalenia audytu krajobrazowego.

Szczególnie istotne są rekomendacje i wnioski dotyczące kształtowania i ochrony krajobrazów priorytetowych oraz krajobrazów w obrębie chronionych obszarów lub obiektów. Na poziomie gminnym, rekomendacje te mogą przekładać się na konkretne wytyczne dotyczące:

• Kierunków zmian w strukturze przestrzennej oraz w przeznaczeniu terenów lub zasad ich zagospodarowania. Audyt może określać dopuszczalny zakres i ograniczenia tych zmian, w tym nakazy, zakazy, dopuszczenia i ograniczenia w zagospodarowaniu i użytkowaniu terenów.
• Parametrów i wskaźników zagospodarowania terenu, takich jak maksymalna i minimalna intensywność zabudowy, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej.
• Kształtowania linii zabudowy, zasad kształtowania form budynków, charakterystycznych cech elewacji czy dachów, z uwzględnieniem lokalnych form architektonicznych.
• Zasad i warunków dotyczących sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z uwzględnieniem lokalnych form architektonicznych.
• Określania warunków działalności usługowej, w tym handlowej, w szczególności maksymalnej powierzchni sprzedaży obiektów handlowych, obszarów rozmieszczenia obiektów handlowych o maksymalnej powierzchni sprzedaży i ich dopuszczalnej liczby.

W praktyce oznacza to, że audyt krajobrazowy może ograniczać swobodę gmin w planowaniu przestrzennym, nakładając na nie obowiązek uwzględniania ochrony krajobrazu przy podejmowaniu decyzji planistycznych. Z drugiej strony, audyt dostarcza gminom cennych wytycznych i rekomendacji, które mogą pomóc w zrównoważonym rozwoju i zachowaniu walorów krajobrazowych.

Rola gmin w procesie sporządzania audytu krajobrazowego

Proces sporządzania audytu krajobrazowego nie jest jednostronny. Gminy odgrywają w nim istotną rolę. Zarząd województwa, przed przekazaniem projektu audytu do uchwalenia przez sejmik województwa, jest zobowiązany zasięgnąć opinii o projekcie m.in. od wszystkich rad gmin położonych na terenie województwa. Jest to ważny etap, w którym gminy mogą zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do projektu audytu, w zakresie rozwiązań, które będą dotyczyć ich terytorium.

Co istotne, brak zajęcia stanowiska przez radę gminy w terminie 30 dni od dnia otrzymania projektu audytu uznaje się za wyrażenie pozytywnej opinii o projekcie. Dlatego ważne jest, aby rady gmin aktywnie uczestniczyły w procesie opiniowania audytu i dokładnie analizowały jego treść pod kątem interesów swojej gminy.

Ustawodawca przewidział również mechanizm ochrony praw gmin. Na zgłoszone przed uchwaleniem audytu krajobrazowego żądanie gminy, której opinia nie została uwzględniona w projekcie audytu, sejmik województwa rozstrzyga w formie uchwały o zasadności nieuwzględnienia opinii przez zarząd województwa. Rozstrzygnięcie sejmiku jest jednak wiążące, co podkreśla hierarchiczny charakter relacji między poziomem wojewódzkim a gminnym w zakresie planowania przestrzennego.

Aktualny status audytów krajobrazowych w Polsce

Proces sporządzania audytów krajobrazowych w Polsce jest w toku. Na dzień dzisiejszy, audyt krajobrazowy został przyjęty w województwach: kujawsko-pomorskim, wielkopolskim i mazowieckim. W pozostałych województwach trwają prace nad projektami audytów, z różnym stopniem zaawansowania. Na przykład, w województwie dolnośląskim zakończono już etap opiniowania projektu audytu, co świadczy o postępie prac w tym regionie.

Dane z Instytutu Rozwoju Terytorialnego wskazują, że w województwie dolnośląskim wyznaczono 1452 krajobrazy, które poddano ocenie. Na podstawie tej oceny wskazano 173 krajobrazy priorytetowe, które zajmują łącznie niespełna 16% powierzchni województwa. Te liczby ilustrują skalę i szczegółowość prac związanych z audytem krajobrazowym.

Podsumowanie i perspektywy

Audyt krajobrazowy, mimo że nie jest aktem planowania przestrzennego sensu stricto, stanowi istotny instrument polityki przestrzennej na poziomie wojewódzkim. Jego ustalenia mają realny wpływ na gminne planowanie przestrzenne, nakładając na gminy obowiązek uwzględniania ochrony krajobrazu w swoich działaniach planistycznych. Audyt krajobrazowy to narzędzie, które ma przyczynić się do zrównoważonego rozwoju, ochrony cennych krajobrazów i zachowania dziedzictwa naturalnego i kulturowego dla przyszłych pokoleń.

W miarę postępu prac nad audytami w kolejnych województwach, ich rola w polskim systemie planowania przestrzennego będzie rosła. Ważne jest, aby gminy aktywnie uczestniczyły w procesie sporządzania audytów, zgłaszały swoje opinie i dbały o uwzględnienie lokalnych specyfik w tym strategicznym dokumencie. Tylko w ten sposób audyt krajobrazowy może stać się skutecznym narzędziem ochrony krajobrazu, służącym zarówno interesom społeczeństwa, jak i rozwojowi lokalnemu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy audyt krajobrazowy jest aktem prawa miejscowego?

Nie, audyt krajobrazowy nie jest aktem prawa miejscowego. Jest to dokument strategiczny o charakterze planistycznym, sporządzany na poziomie województwa.

Czy gminy muszą uwzględniać audyt krajobrazowy w swoich planach przestrzennych?

Tak, gminy są zobowiązane do uwzględniania rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym przy sporządzaniu planu ogólnego gminy i miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Jaki wpływ ma audyt krajobrazowy na rozwój gminy?

Audyt krajobrazowy może wpływać na kierunki rozwoju gminy poprzez określanie wytycznych dotyczących zagospodarowania przestrzennego, parametrów zabudowy, ochrony krajobrazów priorytetowych i innych aspektów związanych z ochroną krajobrazu.

Jak gminy mogą uczestniczyć w procesie sporządzania audytu krajobrazowego?

Rady gmin mają prawo opiniować projekt audytu krajobrazowego. Mogą zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do projektu, a w przypadku nieuwzględnienia ich opinii, sejmik województwa rozstrzyga o zasadności nieuwzględnienia opinii.

W których województwach audyt krajobrazowy został już przyjęty?

Audyt krajobrazowy został przyjęty w województwach: kujawsko-pomorskim, wielkopolskim i mazowieckim. W pozostałych województwach trwają prace nad projektami audytów.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Audyt krajobrazowy a planowanie przestrzenne, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.