Akcje w bilansie: Gdzie je znaleźć?

Bilans jest podstawowym sprawozdaniem finansowym, które przedstawia sytuację majątkową i finansową przedsiębiorstwa na dany dzień. Często pojawia się pytanie, gdzie w tym dokumencie znajdują się akcje. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ zależy to od tego, o jakiego rodzaju akcje pytamy. W bilansie akcje mogą pojawić się zarówno po stronie aktywów, jak i pasywów, w zależności od ich charakteru.

Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy – Aktywa bilansu

Wbrew intuicji, w bilansie po stronie aktywów, w pozycji C. „Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy”, możemy znaleźć informacje związane z akcjami. Ta pozycja dotyczy zadeklarowanych, ale niewniesionych wkładów kapitałowych na dzień bilansowy. Mówimy tutaj o wkładach rzeczowych i finansowych w spółkach kapitałowych (spółkach z o.o. i akcyjnych) oraz spółkach osobowych.

Zgodnie z art. 36 ust. 2aa ustawy o rachunkowości, zadeklarowane, lecz niewniesione wkłady kapitałowe prostej spółki akcyjnej również ujmuje się jako należne wkłady na poczet kapitału. Oznacza to, że jeśli wspólnicy lub akcjonariusze zobowiązali się do wniesienia wkładów na kapitał zakładowy, ale na dzień bilansowy jeszcze tego nie zrobili, kwota tych niewniesionych wkładów jest wykazywana jako aktyw przedsiębiorstwa.

Przykład księgowania niewniesionych wkładów

Załóżmy, że spółka z o.o. została założona pod koniec roku 2023. Kapitał zakładowy zarejestrowany w KRS wynosi 20.000 zł. Do dnia bilansowego wspólnicy nie wnieśli jeszcze pełnej kwoty wkładów. Spółka ujmuje to w księgach rachunkowych następującym zapisem:

• Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”
• Ma konto 80 „Kapitał (fundusz) podstawowy”

Kwota kapitału zakładowego (20.000 zł) zostanie zaprezentowana w pasywach bilansu, w pozycji A.I. „Kapitał (fundusz) podstawowy”. Natomiast zadeklarowane, lecz niewniesione wkłady kapitałowe zostaną ujęte w aktywach bilansu, w pozycji C. „Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy”.

Wkłady pieniężne na poczet kapitału księguje się na dobro konta 24 „Pozostałe rozrachunki” (w analityce: Rozrachunki ze wspólnikiem), w korespondencji z kontem 13-0 „Rachunek bieżący” lub 10 „Kasa”. Do momentu wpisu spółki do KRS, konto 24 pozostaje nierozliczone i stanowi zobowiązanie wobec wspólników. Dopiero po wpisie spółki do KRS ujmuje się nominalną wartość udziałów tworzących zarejestrowany kapitał zakładowy.

Tryby zakładania spółki z o.o. a wkłady

Warto zwrócić uwagę na tryb zakładania spółki z o.o., ponieważ ma to wpływ na moment wnoszenia wkładów. Spółkę można założyć tradycyjnie (akt notarialny) lub w trybie S24 (przez internet, wzorzec umowy).

• Tryb tradycyjny: Przed złożeniem wniosku o rejestrację wszystkie wkłady powinny być w dyspozycji zarządu. Do wniosku do KRS należy załączyć oświadczenie zarządu o wniesieniu wkładów w całości. W tym trybie najpierw księguje się wniesienie wkładów, a potem utworzenie kapitału zakładowego.
• Tryb S24: Wkłady na kapitał zakładowy (tylko pieniężne) wnosi się w ciągu siedmiu dni od wpisu do rejestru. W tym przypadku najpierw może nastąpić zapis o utworzeniu kapitału, a dopiero później o wniesieniu wkładów.

Jeśli do dnia bilansowego zadeklarowane wkłady nie zostały wniesione, saldo Wn konta 24 jest wykazywane w aktywach bilansu jako należne wpłaty na kapitał podstawowy.

W pozycji „Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy” wykazuje się również przewyższającą zysk kwotę zaliczek pobranych w ciągu roku przez wspólników spółek osobowych. Zaliczki na poczet zysku wypłacane wspólnikom spółek osobowych są ujmowane po stronie Wn konta 24. Jeśli zaliczki przewyższają wypracowany zysk, nadwyżka jest wykazywana w aktywach bilansu w tej samej pozycji.

Udziały (akcje) własne – Aktywa bilansu (korekta kapitału własnego)

Kolejną pozycją związaną z akcjami, którą znajdziemy w bilansie, jest pozycja D. „Udziały (akcje) własne”. Tutaj wykazuje się akcje własne posiadane przez spółkę akcyjną, komandytowo-akcyjną lub udziały własne posiadane przez spółkę z o.o. na dzień bilansowy. Wartość tych akcji własnych prezentowana jest według cen ich nabycia.

Akcje własne są traktowane jako korekta kapitału własnego. Zmniejszają one wartość kapitału własnego przedsiębiorstwa. Są to akcje lub udziały własne przejściowo ujęte w księgach rachunkowych na koncie 14 „Krótkoterminowe aktywa finansowe”, przeznaczone do zbycia lub umorzenia w ciągu roku od dnia bilansowego. Analogicznie traktuje się akcje lub udziały jednostki dominującej posiadane przez jednostkę zależną.

Kapitał (fundusz) podstawowy – Pasywa bilansu

Sam kapitał (fundusz) podstawowy, czyli inaczej kapitał zakładowy w spółkach kapitałowych, znajduje się w bilansie po stronie pasywów, w pozycji A.I. „Kapitał (fundusz) podstawowy”. Jest to podstawowy element kapitału własnego, reprezentujący wkłady wniesione przez właścicieli przedsiębiorstwa. Kapitał podstawowy jest źródłem finansowania aktywów przedsiębiorstwa.

Struktura bilansu – Gdzie szukać akcji?

Aby lepiej zrozumieć, gdzie w bilansie znajdują się akcje, warto przypomnieć sobie podstawową strukturę tego sprawozdania finansowego:

• Aktywa (Assets): Lewa strona bilansu, przedstawia majątek przedsiębiorstwa. Dzielą się na aktywa trwałe (długoterminowe) i aktywa obrotowe (krótkoterminowe).
• Pasywa (Liabilities & Equity): Prawa strona bilansu, przedstawia źródła finansowania majątku przedsiębiorstwa. Dzielą się na zobowiązania (liabilities) i kapitał własny (equity).

Akcje, w zależności od ich charakteru, możemy znaleźć w:

• Aktywach: „Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy” – niewniesione wkłady.
• Pasywach: „Kapitał (fundusz) podstawowy” – kapitał zakładowy (wartość nominalna akcji wyemitowanych przez spółkę).
• Korekta kapitału własnego (w ramach aktywów): „Udziały (akcje) własne” – akcje własne, zmniejszające wartość kapitału własnego.

Podsumowanie – Akcje w bilansie

Podsumowując, akcje w bilansie nie znajdują się w jednym, konkretnym miejscu. Ich lokalizacja zależy od tego, czy mówimy o niewniesionych wkładach, kapitale zakładowym, czy akcjach własnych. Należne wpłaty na kapitał podstawowy znajdziemy w aktywach, kapitał podstawowy w pasywach, a udziały (akcje) własne również w aktywach, ale jako pozycję korygującą kapitał własny.

Zrozumienie, gdzie szukać informacji o akcjach w bilansie, jest kluczowe dla prawidłowej analizy finansowej przedsiębiorstwa. Pozwala na ocenę struktury kapitałowej, poziomu zaangażowania właścicieli oraz sytuacji majątkowej firmy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Gdzie w bilansie znajdę informację o kapitale zakładowym spółki akcyjnej?
   Kapitał zakładowy spółki akcyjnej (i innych spółek kapitałowych) znajduje się w pasywach bilansu, w pozycji A.I. „Kapitał (fundusz) podstawowy”.
2. Co oznacza pozycja „Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy” w aktywach bilansu?
   Jest to pozycja aktywów, która przedstawia zadeklarowane, ale jeszcze niewniesione przez wspólników lub akcjonariuszy wkłady na kapitał zakładowy na dzień bilansowy.
3. Czy akcje własne są aktywem przedsiębiorstwa?
   Tak, akcje własne są wykazywane w aktywach bilansu, ale jako pozycja pomniejszająca kapitał własny. Reprezentują one akcje, które spółka odkupiła od akcjonariuszy.
4. Dlaczego niewniesione wkłady kapitałowe są wykazywane jako aktywa?
   Niewniesione wkłady kapitałowe są traktowane jako wierzytelność spółki wobec wspólników lub akcjonariuszy. Spółka ma prawo domagać się wniesienia tych wkładów, dlatego są one traktowane jako aktyw.
5. Czy pozycja „Udziały (akcje) własne” zwiększa czy zmniejsza kapitał własny?
   Pozycja „Udziały (akcje) własne” zmniejsza kapitał własny przedsiębiorstwa. Jest to korekta kapitału własnego o wartość akcji własnych posiadanych przez spółkę.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Akcje w bilansie: Gdzie je znaleźć?, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.