Spółdzielnia Socjalna: Działalność i Zasady

Spółdzielnie socjalne stanowią unikalną formę działalności gospodarczej, łącząc cele ekonomiczne z misją społeczną. Ich głównym zadaniem jest reintegracja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem. W Polsce, sektor spółdzielni socjalnych dynamicznie się rozwija, oferując realną szansę na aktywizację i włączenie społeczne. Czym dokładnie jest spółdzielnia socjalna i jak funkcjonuje w praktyce? Ten artykuł kompleksowo odpowie na te pytania, omawiając kluczowe aspekty ich działalności.

Działalność spółdzielni socjalnej - połączenie biznesu i misji

Spółdzielnia socjalna, jak sama nazwa wskazuje, łączy w sobie elementy spółdzielczości i działań o charakterze społecznym. Jest to przedsiębiorstwo społeczne, które prowadzi działalność gospodarczą, ale jej nadrzędnym celem nie jest maksymalizacja zysku. Zysk jest ważny, ale służy przede wszystkim realizacji celów społecznych, takich jak:

• Reintegracja zawodowa: Pomoc osobom zagrożonym wykluczeniem w powrocie na rynek pracy poprzez zatrudnienie i rozwój zawodowy.
• Reintegracja społeczna: Wspieranie członków spółdzielni w odbudowie więzi społecznych, aktywnym uczestnictwie w życiu lokalnej społeczności i nabywaniu umiejętności społecznych.

Spółdzielnia socjalna działa na zasadach podobnych do tradycyjnej spółdzielni, z tą różnicą, że jej działalność jest ukierunkowana na rozwiązywanie problemów społecznych. Członkowie spółdzielni, poprzez wspólną pracę, dążą do osiągnięcia samodzielności ekonomicznej i społecznej.

Kto może założyć spółdzielnię socjalną?

Ustawodawca precyzyjnie określa, kto może stać się założycielem spółdzielni socjalnej. Kluczową rolę odgrywają tutaj osoby z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym. Do tych grup zaliczają się:

• Osoby bezrobotne: Posiadające status bezrobotnego, zarejestrowane w urzędzie pracy.
• Osoby wymienione w ustawie o zatrudnieniu socjalnym: M.in. osoby uzależnione po terapii, bezdomne realizujące program wychodzenia z bezdomności, byli więźniowie, osoby chore psychicznie, uchodźcy z problemami integracyjnymi.
• Osoby niepełnosprawne: Posiadające orzeczenie o niepełnosprawności.
• Inne osoby: Pod warunkiem, że ich liczba nie przekracza 50% ogólnej liczby założycieli. Ta kategoria pozwala na zaangażowanie osób spoza grup zagrożonych, które mogą wnieść do spółdzielni cenne kompetencje i doświadczenie.

Aby potwierdzić przynależność do grupy zagrożonej wykluczeniem, wymagane jest odpowiednie zaświadczenie, np. z urzędu pracy, ośrodka pomocy społecznej, zakładu lecznictwa odwykowego, czy powiatowego centrum pomocy rodzinie.

Spółdzielnię socjalną mogą założyć zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Minimalna liczba założycieli to:

• 5 osób fizycznych
• 2 osoby prawne: Organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego, kościelne osoby prawne.

Osoby prawne zakładające spółdzielnię socjalną mają obowiązek zatrudnienia co najmniej 5 osób z grup zagrożonych wykluczeniem w ciągu 6 miesięcy od rejestracji spółdzielni w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Po 12 miesiącach nieprzerwanego zatrudnienia, osoby te mają prawo do członkostwa w spółdzielni.

Dotacje i wsparcie finansowe dla spółdzielni socjalnych

Spółdzielnie socjalne mogą liczyć na różnorodne formy wsparcia finansowego, które ułatwiają start i rozwój działalności. Głównymi źródłami finansowania są:

• Dotacje z urzędów pracy: Jednorazowe środki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. Wysokość dotacji jest uzależniona od przeciętnego wynagrodzenia i liczby członków założycieli lub przystępujących do spółdzielni.
• Środki z PFRON: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oferuje wsparcie dla osób niepełnosprawnych na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej.
• Środki budżetu państwa i samorządu terytorialnego: Dotacje, pożyczki, poręczenia, doradztwo i inne formy wsparcia mogą być dostępne na poziomie krajowym i lokalnym.

Ponadto, spółdzielnie socjalne są zwolnione z opłat sądowych za wpis do KRS i zmianę wpisu oraz z opłaty za ogłoszenie wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. To istotne ułatwienie na etapie rejestracji i późniejszych zmian w spółdzielni.

Ulgi podatkowe i uproszczona rachunkowość

Spółdzielnie socjalne korzystają z pewnych ulg podatkowych, które mają na celu wsparcie ich działalności społecznej. Najważniejsze z nich to:

• Dofinansowanie składek ZUS: Możliwość sfinansowania składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe od kwoty minimalnego wynagrodzenia dla zatrudnionych osób z grup zagrożonych wykluczeniem. Dofinansowanie może trwać do 36 miesięcy (24 miesiące w pełnej wysokości i kolejne 12 miesięcy w połowie wysokości).
• Zwolnienie z podatku CIT: Dochody spółdzielni socjalnej wydatkowane na cele związane z reintegracją społeczną i zawodową członków są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w części niezaliczonej do kosztów uzyskania przychodów.
• Uproszczona rachunkowość: Spółdzielnie socjalne, których przychody netto ze sprzedaży nie przekroczyły 1.200.000 euro w poprzednim roku obrotowym, mogą stosować uproszczone zasady rachunkowości. To znacząco zmniejsza obciążenia administracyjne i koszty prowadzenia księgowości.

Te ulgi podatkowe i uproszczenia w rachunkowości stanowią istotne wsparcie dla spółdzielni socjalnych, pozwalając im na efektywniejsze realizowanie misji społecznej.

Zasady podziału zysku w spółdzielni socjalnej

Podział zysku w spółdzielni socjalnej podlega szczególnym regulacjom. Nadwyżka bilansowa nie może być dzielona między członków spółdzielni, ani przeznaczana na zwiększenie funduszu udziałowego czy oprocentowanie udziałów. Zgodnie z ustawą o spółdzielniach socjalnych, nadwyżka bilansowa jest dzielona na:

• Fundusz zasobowy: Minimum 40% nadwyżki bilansowej musi być przeznaczone na fundusz zasobowy, który stanowi zabezpieczenie finansowe spółdzielni.
• Fundusz inwestycyjny: Część nadwyżki może być przeznaczona na fundusz inwestycyjny, na rozwój działalności spółdzielni.
• Cele reintegracji społecznej i zawodowej: Minimum 40% nadwyżki bilansowej musi być przeznaczone na działania związane z reintegracją członków, działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz członków i lokalnej społeczności, a także działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych.

Te zasady podziału zysku podkreślają społeczny charakter spółdzielni socjalnej. Zysk jest reinwestowany w rozwój spółdzielni i realizację jej misji społecznej, a nie przeznaczany na prywatne korzyści członków.

Podsumowanie

Spółdzielnia socjalna to atrakcyjna forma działalności dla osób i organizacji, które chcą łączyć przedsiębiorczość z misją społeczną. Oferuje ona możliwość aktywizacji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem, a jednocześnie prowadzi rentowną działalność gospodarczą. Dzięki dostępnemu wsparciu finansowemu, ulgom podatkowym i uproszczeniom administracyjnym, spółdzielnie socjalne mają realną szansę na trwały rozwój i pozytywny wpływ na społeczeństwo.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy spółdzielnia socjalna płaci podatek dochodowy?

Tak, spółdzielnia socjalna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Jednak dochody wydatkowane na cele reintegracji społecznej i zawodowej członków są zwolnione z CIT w części niezaliczonej do kosztów uzyskania przychodów.

Jakie są korzyści z założenia spółdzielni socjalnej?

Korzyści są wielorakie: możliwość prowadzenia własnej działalności gospodarczej, realizacja misji społecznej, wsparcie finansowe i ulgi podatkowe, integracja społeczna i zawodowa członków, budowanie silnej i solidarnej społeczności.

Gdzie szukać pomocy przy zakładaniu spółdzielni socjalnej?

Warto skontaktować się z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Ekonomii Społecznej (KOWES), regionalnymi ośrodkami ekonomii społecznej (ROES), urzędami pracy, organizacjami pozarządowymi wspierającymi ekonomię społeczną.

Czy spółdzielnia socjalna może zatrudniać osoby spoza grup zagrożonych wykluczeniem?

Tak, spółdzielnia socjalna może zatrudniać osoby spoza grup zagrożonych wykluczeniem, ale ich liczba nie może przekraczać 50% ogółu zatrudnionych. Angażowanie osób spoza tych grup może wnieść cenne kompetencje i doświadczenie do spółdzielni.

Na co można przeznaczyć zysk w spółdzielni socjalnej?

Zysk w spółdzielni socjalnej jest przeznaczany głównie na fundusz zasobowy, fundusz inwestycyjny oraz na cele reintegracji społecznej i zawodowej członków. Nie może być dzielony bezpośrednio między członków spółdzielni.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Spółdzielnia Socjalna: Działalność i Zasady, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.