Upadek Getin Banku: Przyczyny, Restrukturyzacja i Skutki

Nagłówki o niewypłacalności Getin Banku elektryzowały polskie media, gdy Getin Noble Bank znalazł się na skraju przepaści finansowej. Zainteresowanie było zrozumiałe – mówimy o największym banku w Polsce od lat, który doświadczył tak poważnych problemów finansowych. Warto pamiętać, że Getin, choć nie był ścisłą czołówką, posiadał depozyty klientów o wartości niemal 40 miliardów złotych w momencie ogłoszenia przymusowej restrukturyzacji. Kłopoty tak dużej instytucji to zupełnie inna skala problemu niż upadłości mniejszych SKOK-ów czy banków spółdzielczych. Paradoksalnie, dla większości klientów Getin Noble Banku, jego plajta przeszła niemal bezboleśnie. Niestety, istnieją wyjątki od tej reguły, o których również opowiemy. Zanim jednak przejdziemy do skutków, warto przypomnieć sobie okoliczności, które doprowadziły do upadku tego znaczącego polskiego banku.

Początki problemów finansowych Getin Banku

Choć przymusowa restrukturyzacja Getin Noble Banku rozpoczęła się pod koniec września 2022 roku, symptomy złej kondycji finansowej banku były widoczne już znacznie wcześniej. Faktem jest, że Getin Noble Bank notował roczne straty nieprzerwanie od 2016 roku. Kulminacją problemów był rok 2021, kiedy to strata netto grupy Getin Noble Bank osiągnęła aż 1,07 miliarda złotych. Główną przyczyną tak katastrofalnego wyniku była konieczność utworzenia ogromnej rezerwy na ryzyko prawne kredytów walutowych, która wyniosła 882 miliony złotych. Już w kwietniu 2022 roku bank publicznie poinformował o realnym zagrożeniu upadłością. Dla obserwatorów rynku bankowego, doniesienia o niewypłacalności Getin Banku nie były więc zaskoczeniem.

Nie da się ukryć, że u podstaw problemów finansowych Getin Noble Banku leżała słaba jakość portfela kredytowego. Dodatkowo, spory sądowe z frankowiczami poważnie nadszarpnęły finanse banku. W obliczu realnego ryzyka upadłości, Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) zdecydował o wdrożeniu procedury przymusowej restrukturyzacji. Kluczowym elementem tego procesu było przeniesienie zdrowej części działalności banku do nowo utworzonego VeloBanku. VeloBank powstał dzięki współpracy BFG i Systemu Ochrony Banków Komercyjnych (SOBK). SOBK to inicjatywa ośmiu dużych banków komercyjnych, którym zależy na stabilności sektora bankowego i utrzymaniu zaufania do niego. W skład SOBK wchodzą: ING Bank Śląski S.A., Alior Bank S.A., Bank Millennium S.A., Bank Polska Kasa Opieki S.A., BNP Paribas Bank Polska S.A., mBank S.A., Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. oraz Santander Bank Polska S.A.

Koszty przymusowej restrukturyzacji i ochrona depozytów

Dzięki przymusowej restrukturyzacji, depozyty klientów Getin Noble Banku zostały w pełni zabezpieczone, w tym również te przekraczające limit gwarancji BFG (100 000 euro), których wartość wynosiła 3,5 miliarda złotych. Depozyty te trafiły do VeloBanku, który początkowo funkcjonował jako Bank BFG S.A. Należy jednak podkreślić, że przymusowa restrukturyzacja była kosztowna, nie tylko dla BFG. Całkowity koszt operacji, obejmujący restrukturyzację i zapewnienie ciągłości działania banku, wyniósł 10,34 miliarda złotych bezzwrotnego wsparcia. Z tej kwoty 6,87 miliarda złotych pochodziło z funduszy własnych BFG.

Pozostałe 3,47 miliarda złotych w ramach bezzwrotnej pomocy zostało wniesione przez banki uczestniczące w Systemie Ochrony Banków Komercyjnych. W zamian za to, członkowie SOBK stali się współwłaścicielami VeloBanku. Udana restrukturyzacja sprawiła, że klienci Getin Noble Banku zachowali ciągłość obsługi i nieprzerwany dostęp do swoich środków. Wielu z nich, mając świadomość gwarancji BFG, nie zdecydowało się nawet na wypłatę pieniędzy. Do VeloBanku przeniesiono nie tylko depozyty, ale również kredyty złotówkowe, w tym popularne kredyty gotówkowe i hipoteczne. Dla zdecydowanej większości klientów, fakt, że Getin Bank stał się niewypłacalny, nie miał realnego wpływu na ich sytuację finansową.

Frankowicze – grupa klientów z problemami

Niestety, nie wszyscy byli klienci Getin Noble Banku przeszli przez proces restrukturyzacji bezproblemowo. Największą grupą poszkodowanych są frankowicze. Warto przypomnieć, że do VeloBanku trafiła jedynie „zdrowa” część aktywów Getin Noble Banku. Kredyty walutowe, obarczone ryzykiem prawnym i problemami ze spłacalnością, do tej kategorii z pewnością nie należały. BFG jasno zakomunikował, że do nowego banku nie zostaną przeniesione „prawa majątkowe i zobowiązania dotyczące umów kredytów hipotecznych denominowanych w walucie obcej lub indeksowanych kursem waluty obcej wraz z roszczeniami z nich wynikającymi”.

Decyzja BFG wywołała falę niezadowolenia wśród frankowiczów. Główny zarzut dotyczy podziału aktywów i pasywów, który pozostawił kredyty frankowe poza VeloBankiem, co w opinii kredytobiorców utrudnia dochodzenie roszczeń i ich pełne zaspokojenie. Sprawa restrukturyzacji Getin Banku trafiła nawet na wokandę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) (sprawa C-118/23). Kluczowa okazała się również Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r. (sygn. akt III CZP 5/24).

Sąd Najwyższy 19 września 2024 r. orzekł, że nie ma konieczności zawieszania spraw frankowych przeciwko Getin Bankowi do czasu zakończenia postępowania upadłościowego (dotyczącego niezrestrukturyzowanej części banku). Dzięki tej uchwale, frankowicze mają ułatwioną drogę do sądowego uzyskania zabezpieczenia roszczeń, na przykład w formie wstrzymania płatności rat kredytowych. Co więcej, orzeczenie SN potwierdza, że upadłość Getin Banku nie stanowi przeszkody w unieważnieniu umowy kredytowej. Aspekt „frankowy” upadłości Getin Noble Banku jest skomplikowany prawnie i wciąż się rozwija. Nie można wykluczyć, że problemy frankowiczów z zaspokojeniem roszczeń doprowadzą do kolejnych powództw przeciwko Skarbowi Państwa. Wspomniany wyrok TSUE (C-118/23) nie dał jednoznacznej odpowiedzi w kwestii możliwości kierowania takich powództw.

Sprzedaż VeloBanku i podsumowanie restrukturyzacji

Podsumowując, warto zauważyć, że VeloBank, spadkobierca Getin Noble Banku wolny od obciążeń frankowych, rozwijał się dobrze przez dwa lata od swojego powstania, pomimo początkowej nieufności części klientów. Nic więc dziwnego, że instytucja utworzona w wyniku przymusowej restrukturyzacji wzbudziła zainteresowanie inwestorów. 1 sierpnia 2024 roku Bankowy Fundusz Gwarancyjny ogłosił podpisanie ostatecznej umowy sprzedaży 100% akcji VeloBanku na rzecz Promontoria Holding 418 B.V.

Nowy właściciel VeloBanku zapłacił za niego 375 milionów złotych i zobowiązał się do dokapitalizowania banku kwotą 687 milionów złotych. Bankowy Fundusz Gwarancyjny poinformował, że sprzedaż akcji VeloBanku kończy status tego banku jako instytucji pomostowej i stanowi podsumowanie całej przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku. Czy sprzedaż VeloBanku jest faktycznie ostatnim akcentem w tej sprawie? Nie można tego przesądzić, biorąc pod uwagę potencjalne roszczenia frankowiczów przeciwko Skarbowi Państwa. Czas pokaże, czy sprawa Getin Banku definitywnie przeszła do historii, czy też czeka nas jeszcze jej prawny ciąg dalszy.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Upadek Getin Banku: Przyczyny, Restrukturyzacja i Skutki, możesz odwiedzić kategorię Bankowość.