Nadpłata składki zdrowotnej a zwrot VAT

W ostatnich latach tematyka zmian w sposobie obliczania i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców zyskała na znaczeniu. Obecnie każda zmiana w dochodach firmy wymaga analizy również pod kątem rozliczenia składki zdrowotnej. Przepisy umożliwiają przedsiębiorcom na ryczałcie i podatku liniowym pomniejszanie przychodu lub dochodu o zapłaconą składkę zdrowotną w ciągu roku podatkowego. Takie rozwiązanie często prowadzi do powstawania niedopłat lub nadpłat w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej. Otrzymanie nadpłaty składki zdrowotnej generuje obowiązek jej rozliczenia w działalności gospodarczej. W niniejszym artykule odpowiemy na pytanie, czy zwrot nadpłaconego VAT wpływa na roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej oraz jak prawidłowo rozliczyć zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej w kontekście prowadzonej działalności.

Podatek VAT jako koszt uzyskania przychodów

Zanim przejdziemy do kluczowego zagadnienia, warto przypomnieć, kiedy podatek VAT może stanowić koszt uzyskania przychodów. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) wyłącza podatek VAT z kosztów uzyskania przychodów, jednak przewiduje szereg wyjątków od tej zasady.

Kiedy VAT staje się kosztem?

• Przedsiębiorcy korzystający ze zwolnienia podmiotowego lub przedmiotowego z VAT mogą zaliczyć VAT naliczony do kosztów uzyskania przychodów w PIT.
• W sytuacji, gdy ustawa o VAT dopuszcza odliczenie podatku VAT tylko w części, nieodliczona część VAT staje się kosztem uzyskania przychodów.

Typowe sytuacje częściowego odliczenia VAT obejmują:

• Odliczanie 50% VAT naliczonego od samochodów wykorzystywanych w działalności gospodarczej w sposób mieszany.
• Proporcja VAT w przypadku dokonywania sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Przedsiębiorca ma prawo zaliczyć do kosztów w PIT tę część podatku VAT, która nie podlega odliczeniu.
• Sytuacje, gdy ustawa nie daje prawa do odliczenia VAT, np. w przypadku usług noclegowych i gastronomicznych (w określonych przypadkach).
• Podatek należny w przypadku importu usług i transakcji WNT (wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów), jeżeli są przeprowadzane przez podatnika VAT zwolnionego.

VAT jako przychód podatkowy

Księgowanie podatku VAT jako przychodu podatkowego jest mniej powszechne, ale również ma miejsce. Dzieje się tak, gdy przedsiębiorca zaliczy do kosztów uzyskania przychodów zbyt dużą kwotę podatku VAT lub gdy zmienią się okoliczności dotyczące odliczenia. W takich przypadkach konieczne jest skorygowanie rozliczeń, co generuje przychód podatkowy.

Przykłady VAT jako przychodu

Przykład 1: Korekta proporcji VAT

Pan Nowak prowadzi działalność mieszaną w VAT – częściowo opodatkowaną, a częściowo zwolnioną. Na początku 2024 roku proporcja wstępna wynosiła 70%, co uprawniało go do odliczenia 70% VAT naliczonego. Łączny VAT naliczony w 2024 roku wyniósł 100.000 zł, z czego Pan Nowak odliczył 70.000 zł VAT, a 30.000 zł zaliczył do kosztów podatkowych. Po zakończeniu roku 2024 proporcja końcowa wyniosła 80%. Oznacza to, że odliczeniu podlega 80.000 zł VAT, a tylko 20.000 zł powinno stanowić koszt PIT. W konsekwencji, kwota 10.000 zł (30.000 zł - 20.000 zł) została zawyżona w kosztach podatkowych i musi zostać doliczona do przychodów podatkowych.

Przykład 2: Zmiana interpretacji podatkowej

Pan Kowalski wziął w leasing samochód osobowy i początkowo nie był pewien, czy ma prawo do pełnego odliczenia VAT od opłaty wstępnej (brutto 24.600 zł, VAT 4.600 zł). Odliczył więc 50% VAT (2.300 zł), a pozostałe 2.300 zł zaliczył do kosztów podatkowych. Następnie otrzymał indywidualną interpretację podatkową potwierdzającą prawo do 100% odliczenia VAT. W tej sytuacji kwota 2.300 zł, która wcześniej stanowiła koszt podatkowy, musi zostać zaksięgowana jako przychód.

Roczna podstawa składki zdrowotnej

Aby kompleksowo odpowiedzieć na pytanie o wpływ zwrotu VAT na składkę zdrowotną, należy zrozumieć, jak ustalana jest roczna podstawa składki zdrowotnej. Jest to temat szeroko omawiany w licznych publikacjach. Co do zasady, roczna podstawa składki zdrowotnej jest porównywana z podatkiem należnym wykazanym w rocznym zeznaniu podatkowym. ZUS przygotował szczegółowe wyjaśnienia dotyczące rocznego rozliczenia składki zdrowotnej, które są kluczowe do ustalenia, czy zwrot VAT ma wpływ na tę podstawę.

Czy zwrot nadpłaconego VAT wpływa na roczną podstawę składki zdrowotnej?

Odpowiedź na pytanie o wpływ zwrotu nadpłaconego VAT na roczną podstawę składki zdrowotnej brzmi: to zależy. Kluczowe jest ustalenie, czy zwrot VAT jest powiązany z kosztami, które wcześniej zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym.

Sytuacja 1: Zwykły zwrot VAT

Jeśli zwrot VAT wynika jedynie z nadwyżki VAT naliczonego nad należnym (klasyczna sytuacja u płatnika VAT), nie będzie on miał wpływu na roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej. Jest to standardowy obrót VAT, który nie koryguje wcześniej zadeklarowanych kosztów podatkowych.

Sytuacja 2: Zwrot VAT korygujący koszty PIT

Jeżeli jednak zwrot VAT obejmuje również część, która wcześniej została zaliczona do kosztów w PIT (np. w wyniku korekty proporcji VAT, zmiany interpretacji podatkowej), wówczas ta część zwrotu będzie stanowić przychód w PIT. A to z kolei może wpłynąć na roczną podstawę składki zdrowotnej.

Ważne! Jeżeli przedsiębiorca zaliczył nieodliczony VAT do kosztów podatkowych, a w wyniku zmiany okoliczności odliczenia zwrot VAT musi być zaksięgowany jako przychód w PIT, to taki przychód znajdzie się w podstawie rocznej składki zdrowotnej.

Przykład 3: Zwrot VAT po zmianie interpretacji dotyczącej samochodu

Pan Adam zakupił samochód osobowy z zamiarem wykorzystywania go wyłącznie w działalności gospodarczej i odliczania 100% VAT. Złożył VAT-26 do urzędu skarbowego i wystąpił o interpretację podatkową w tej sprawie. Do czasu otrzymania odpowiedzi odliczał 50% VAT od wydatków związanych z samochodem, zaliczając drugie 50% do kosztów PIT. Łączna kwota VAT naliczonego wyniosła 23.000 zł, z czego 11.500 zł ujęto w rejestrze VAT zakupu, a 11.500 zł w kosztach PIT. Fiskus potwierdził w interpretacji, że Pan Adam ma prawo do 100% odliczenia VAT. W tej sytuacji Pan Adam dokonuje korekty VAT naliczonego, zwiększając odliczenie o 11.500 zł, a w PIT kwota 11.500 zł staje się przychodem podatkowym. Ta kwota 11.500 zł zwiększy podstawę do naliczenia składki zdrowotnej w PIT.

Podobne stanowisko zajął ZUS w interpretacji indywidualnej (sprawa nr DI/100000/43/357/2023 z dnia 4 lipca 2023 r.). Dotyczyła ona korekty VAT naliczonego za lata 2018-2021, gdzie VAT odliczano w części zamiast w całości, a nieodliczony VAT był kosztem PIT. ZUS uznał, że zwrócony VAT w tej części, w której wcześniej stanowił koszt PIT, będzie przychodem w działalności gospodarczej i wejdzie do podstawy składki zdrowotnej.

To stanowisko ZUS może wydawać się niespójne z wcześniejszymi wyjaśnieniami, gdzie wskazywano, że zwrot wierzytelności zaliczonych do kosztów przed 2022 rokiem (jako nieściągalne) nie wpływa na podstawę składki zdrowotnej. Niemniej jednak, aktualne interpretacje ZUS i Ministerstwa Finansów wskazują na powiązanie zwrotu VAT z podstawą składki zdrowotnej, jeśli VAT wcześniej obniżał podatek dochodowy.

Rozliczenie zwrotu nadpłaconej składki zdrowotnej w działalności gospodarczej

Po zakończeniu roku przedsiębiorcy na skali podatkowej, podatku liniowym i ryczałcie mają obowiązek rocznego rozliczenia składki zdrowotnej w deklaracji ZUS DRA (ZUS RCA) za kwiecień. Z tego rozliczenia może wyniknąć nadpłata lub niedopłata składki zdrowotnej. Zwrot nadpłaty może mieć konsekwencje w podatku dochodowym dla przedsiębiorców, którzy mają prawo do pomniejszenia dochodu/przychodu o zapłaconą składkę zdrowotną (podatek liniowy i ryczałt).

Zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej na podatku liniowym

Przedsiębiorcy na podatku liniowym mogą zaliczyć zapłaconą składkę zdrowotną do kosztów uzyskania przychodów lub pomniejszyć podstawę opodatkowania o jej kwotę (do limitu 11.600 zł w 2024 roku). Sposób rozliczenia zwrotu nadpłaty zależy od wybranej metody:

W przypadku zmiany formy opodatkowania po roku, w którym składka była rozliczana liniowo, zasady korekty mogą się różnić (np. korekta PIT-36L za poprzedni rok lub doliczenie do dochodu w PIT-36/PIT-36L za rok zwrotu).

Zwrot nadpłaconej składki zdrowotnej na ryczałcie

Przedsiębiorcy na ryczałcie mogą pomniejszyć przychód o 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Zwrot nadpłaty zwiększa przychód w zeznaniu podatkowym PIT-28 składanym za rok, w którym przedsiębiorca otrzymał zwrot. Oznacza to, że zwrot nadpłaty składki zdrowotnej za 2024 rok otrzymany w 2025 roku należy doliczyć do przychodów w zeznaniu PIT-28 za 2025 rok.

W przypadku zmiany formy opodatkowania z ryczałtu na skalę podatkową lub podatek liniowy, zwrot nadpłaty wykazuje się w zeznaniu rocznym PIT-36 lub PIT-36L, zwiększając podstawę opodatkowania.

Ministerstwo Finansów w informacji nr 582591 z dnia 02.04.2024 r. potwierdziło, że zwrot składki zdrowotnej powinien być doliczony do dochodu/przychodu, jeśli wcześniej pomniejszał on podstawę opodatkowania w PIT-36L i PIT-28.

Podsumowanie

W artykule omówiono zasady zaliczania podatku VAT do kosztów podatkowych oraz sytuacje, w których VAT staje się przychodem. Te rozważania były punktem wyjścia do analizy wpływu zwrotu VAT na roczną podstawę składki zdrowotnej. Wyjaśniono, że zwrot VAT wpływa na podstawę składki zdrowotnej tylko wtedy, gdy dotyczy VAT, który wcześniej obniżał podatek dochodowy.

Istnieją pewne niejasności dotyczące zwrotu VAT, który był kosztem przed 2022 rokiem, a zwrot nastąpił po 2022 roku. Mimo wcześniejszych, odmiennych wyjaśnień ZUS, aktualne interpretacje sugerują, że data powstania przychodu w PIT jest decydująca. W razie wątpliwości, zaleca się wystąpienie o indywidualną interpretację podatkową.

Rozliczenie zwrotu nadpłaconej składki zdrowotnej zależy od formy opodatkowania i metody rozliczania składki. Na podatku liniowym może to być korekta kosztów lub doliczenie do dochodu, a na ryczałcie zawsze wiąże się z zwiększeniem przychodów w PIT za rok otrzymania zwrotu.

Stan prawny na dzień: 20.12.2024 r.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Nadpłata składki zdrowotnej a zwrot VAT, możesz odwiedzić kategorię Księgowość.