Strata ze sprzedaży wierzytelności kosztem?

Sprzedaż wierzytelności własnych jest coraz częstszym zjawiskiem wśród przedsiębiorców. Wielu z nich zastanawia się nad skutkami podatkowymi takiego działania, w szczególności, czy strata poniesiona na sprzedaży wierzytelności może stanowić koszt uzyskania przychodów. Artykuł ten ma na celu wyjaśnienie tej kwestii w kontekście polskiego prawa podatkowego, omawiając definicję wierzytelności własnej, zasady jej zbycia oraz konsekwencje podatkowe z tym związane.

Czym jest wierzytelność własna?

Najprościej mówiąc, wierzytelność własna powstaje, gdy przedsiębiorca (wierzyciel) nie otrzyma zapłaty za sprzedane towary lub usługi, które zostały udokumentowane fakturą sprzedaży. Jest to należność, którą kontrahent (dłużnik) jest winien przedsiębiorcy w zamian za dostarczone dobra lub wykonane usługi.

Na czym polega zbycie wierzytelności?

Zbycie wierzytelności, czyli przeniesienie praw do wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela na nowego, regulowane jest przepisami Kodeksu cywilnego (art. 509-517 kc). Zgodnie z nimi, wierzyciel może przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika, chyba że umowa, ustawa lub charakter zobowiązania stanowią inaczej. Wraz z wierzytelnością na nabywcę przechodzą również wszelkie prawa z nią związane, np. odsetki.

Przelew wierzytelności, zwłaszcza gdy została stwierdzona pismem, również powinien być dokonany w formie pisemnej. Może przyjąć formę umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności.

Warto pamiętać, że dopóki dłużnik nie zostanie poinformowany o przelewie wierzytelności, spełnienie świadczenia do rąk pierwotnego wierzyciela jest skuteczne. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dłużnik w momencie spełnienia świadczenia wiedział o przelewie.

Dłużnikowi przysługują wobec nabywcy wierzytelności te same zarzuty, które miał wobec pierwotnego wierzyciela. Może również potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością nabytą, jeśli jego wierzytelność stała się wymagalna przed otrzymaniem zawiadomienia o przelewie.

Zbywca wierzytelności odpowiada wobec nabywcy za to, że wierzytelność mu przysługuje. Odpowiedzialność za wypłacalność dłużnika ponosi tylko wtedy, gdy ją na siebie przyjął.

Sprzedaż wierzytelności własnej a przychód

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (ustawa o CIT) definiuje przychody podlegające opodatkowaniu. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o CIT, przychodami są m.in. otrzymane pieniądze i wartości pieniężne. W kontekście działalności gospodarczej, przychodami są przychody należne, choćby jeszcze nieotrzymane, po korektach o zwroty towarów, bonifikaty i skonta.

Art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o CIT stanowi, że przychodem ze zbycia rzeczy, praw majątkowych lub usług jest wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Jeśli cena odbiega od wartości rynkowej bez uzasadnienia ekonomicznego, organ podatkowy może określić przychód na poziomie wartości rynkowej.

W odniesieniu do zbycia wierzytelności własnej, NSA w wyroku z dnia 25 kwietnia 2013 roku (sygn. II FSK 1827/11) stwierdził, że strata ze sprzedaży wierzytelności odnosi się do wierzytelności, a nie tylko do przychodu należnego, który stanowi jej część. Zaliczenie wierzytelności jako przychodu należnego jest warunkiem umożliwiającym zaliczenie straty ze sprzedaży wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, ale nie determinuje wysokości tej straty.

Zbycie wierzytelności własnej nie jest traktowane jako sprzedaż w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, lecz jako sprzedaż prawa majątkowego. Przychód z tytułu sprzedaży towarów lub usług (moment powstania wierzytelności) powstaje zazwyczaj w momencie wystawienia faktury. Przychód ze zbycia wierzytelności na rzecz innego podmiotu rozpoznaje się w kwocie odpowiadającej cenie rynkowej zawartej w umowie sprzedaży wierzytelności.

Otrzymanie zapłaty za sprzedaną wierzytelność nie generuje kolejnego przychodu. Sądy administracyjne podkreślają, że sprzedaż wierzytelności jest odrębnym zdarzeniem od pierwotnej sprzedaży towarów lub usług, stanowiącej źródło wierzytelności. Zbycie wierzytelności własnej stanowi przychód na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy o CIT.

Jak ustalić koszt sprzedaży wierzytelności własnej?

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów ustawowo wyłączonych. Aby wydatek mógł być uznany za koszt uzyskania przychodów, musi spełniać kilka warunków, m.in.:

• zostać poniesiony w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów,
• być związany z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• być poniesiony przez podatnika,
• być definitywny (bezzwrotny),
• nie znajdować się w katalogu wyłączeń z kosztów,
• być właściwie udokumentowany.

W kontekście zbycia wierzytelności własnej, kosztem uzyskania przychodu jest wartość wierzytelności uprzednio zarachowana do przychodów należnych ze sprzedaży towarów lub usług, uwzględniająca podatek VAT.

Koszt zbycia wierzytelności własnej a podatek VAT

W kwestii podatku VAT, organy podatkowe, np. Dyrektor KIS w interpretacji z 27 listopada 2019 roku, prezentują stanowisko, że kosztem uzyskania przychodów jest wartość wierzytelności bez podatku VAT (kwota netto). Jednakże, sądy administracyjne, w tym NSA w wyroku z 25 kwietnia 2013 roku (sygn. II FSK 1827/11), argumentują, że kosztem uzyskania przychodów powinna być wierzytelność brutto, czyli obejmująca podatek VAT. Sądy podkreślają, że podatnik uszczupla swój majątek o kwotę brutto wierzytelności, którą mógłby żądać od dłużnika.

Uchwała NSA 7 sędziów z 11 czerwca 2012 roku (sygn. I FPS 3/11) również potwierdza, że ograniczenie straty do kwoty netto narusza zasadę neutralności VAT i prowadzi do błędnej podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Wierzytelności są zbywane za cenę obejmującą wszystkie elementy cenotwórcze, w tym VAT. Porównywanie ceny sprzedaży do przychodu należnego netto jest nieporównywalne, a porównywalność uzyskuje się poprzez odniesienie ceny sprzedaży do wartości brutto wierzytelności.

Rozliczenie straty ze sprzedaży wierzytelności własnej

Art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT wyłącza z kosztów uzyskania przychodów straty ze zbycia wierzytelności, z wyjątkiem wierzytelności (lub jej części) uprzednio zarachowanych jako przychód należny – do wysokości uprzednio zarachowanego przychodu należnego. W praktyce, sprzedaż wierzytelności własnych często wiąże się ze stratą, gdyż są one zbywane za kwotę niższą niż pierwotny przychód ze sprzedaży towarów lub usług.

Ustawodawca dopuszcza jednak możliwość zaliczenia tej straty do kosztów uzyskania przychodów, o ile wierzytelność dotyczy przychodów uprzednio zarachowanych jako przychód należny. Skutkiem tego jest możliwość ujęcia w kosztach zbycia wierzytelności własnej całości wierzytelności, która została zarachowana do przychodów należnych z tytułu sprzedaży towarów lub usług. Takie stanowisko potwierdza wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 roku (sygn. II FSK 1827/11).

Mimo to, rozbieżności interpretacyjne między organami podatkowymi a sądami administracyjnymi nadal występują w kwestii, czy kosztem jest kwota netto czy brutto wierzytelności. Część orzeczeń opowiada się za kwotą netto, a część za kwotą brutto.

Wierzytelności przedawnione a koszty podatkowe

Na koniec warto wspomnieć o wierzytelnościach przedawnionych. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o CIT, kosztami uzyskania przychodów nie są wierzytelności odpisane jako przedawnione. Oznacza to, że wartości wierzytelności przedawnionych nie można ująć w kosztach uzyskania przychodów w momencie ich zbycia. Wartość przedawnionej wierzytelności nie stanowi kosztu podatkowego.

Podsumowanie

Podsumowując, strata ze sprzedaży wierzytelności własnej może stanowić koszt uzyskania przychodów, o ile wierzytelność ta była uprzednio zarachowana jako przychód należny. Kosztem tym może być wartość wierzytelności, choć wciąż istnieją rozbieżności co do tego, czy powinna to być kwota netto czy brutto. Ważne jest, aby pamiętać, że wierzytelności przedawnione nie mogą być zaliczone do kosztów podatkowych. Przedsiębiorcy powinni dokładnie analizować przepisy i interpretacje, a w razie wątpliwości, zasięgnąć porady specjalistów, aby prawidłowo rozliczyć skutki podatkowe sprzedaży wierzytelności.

FAQ - Najczęściej zadawane pytania

1. Czy strata ze sprzedaży wierzytelności zawsze jest kosztem podatkowym?
   Nie, strata jest kosztem podatkowym tylko wtedy, gdy wierzytelność była wcześniej zarachowana jako przychód należny.
2. Czy do kosztów można zaliczyć VAT zawarty w sprzedanej wierzytelności?
   Stanowiska są podzielone. Organy podatkowe często uznają tylko kwotę netto, natomiast sądy administracyjne skłaniają się ku kwocie brutto.
3. Co się dzieje z wierzytelnością przedawnioną?
   Wierzytelności przedawnione nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, nawet w przypadku ich sprzedaży.
4. Jak udokumentować sprzedaż wierzytelności?
   Sprzedaż wierzytelności powinna być udokumentowana umową sprzedaży, najlepiej w formie pisemnej, szczególnie jeśli wierzytelność była stwierdzona pismem.
5. Czy sprzedaż wierzytelności jest traktowana jako działalność gospodarcza?
   Nie, sprzedaż wierzytelności własnej nie jest traktowana jako działalność gospodarcza, lecz jako zbycie prawa majątkowego.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Strata ze sprzedaży wierzytelności kosztem?, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.