Składki członkowskie w stowarzyszeniu: kiedy nie są kosztem?

Prowadzenie księgowości w stowarzyszeniu, podobnie jak w każdej innej organizacji, wiąże się z koniecznością rozróżniania przychodów i kosztów uzyskania przychodów. Jednym z często pojawiających się pytań jest kwestia składek członkowskich – czy zawsze stanowią one koszt uzyskania przychodu? Okazuje się, że nie, a przepisy podatkowe precyzyjnie regulują, kiedy i w jakich sytuacjach składki członkowskie mogą być zaliczone do kosztów podatkowych. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu zagadnieniu, wyjaśniając, co nie jest kosztem uzyskania przychodu w stowarzyszeniu w kontekście składek członkowskich.

Składki członkowskie a koszty uzyskania przychodu – zasada ogólna

Zgodnie z polskim prawem podatkowym, a konkretnie z art. 16 ust. 1 pkt 37 lit. c) ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, istnieje generalna zasada, że składki członkowskie na rzecz stowarzyszenia, do którego przynależność nie jest obowiązkowa, nie stanowią kosztów uzyskania przychodu. Oznacza to, że jeśli stowarzyszenie jest organizacją, do której przedsiębiorca lub inna jednostka przystępuje dobrowolnie, a nie z mocy prawa, to opłacone składki członkowskie zazwyczaj nie mogą być uwzględnione jako koszt zmniejszający podstawę opodatkowania.

Wyjątek od zasady – organizacje przedsiębiorców i pracodawców

Od tej ogólnej reguły istnieje jednak pewien wyjątek. Przepisy przewidują możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu składek na rzecz organizacji, które spełniają łącznie trzy warunki:

1. Zrzeszają przedsiębiorców i pracodawców: Organizacja, na rzecz której opłacane są składki, musi być zrzeszeniem skupiającym podmioty gospodarcze i pracodawców.
2. Działają na podstawie odrębnych ustaw: Organizacja ta musi działać w oparciu o specyficzną ustawę, regulującą działalność tego typu zrzeszeń. Nie wystarczy ogólna ustawa o stowarzyszeniach.
3. Limit kosztów: Wysokość składek zaliczonych do kosztów nie może przekroczyć łącznie w roku podatkowym kwoty odpowiadającej 0,25% kwoty wynagrodzeń wypłaconych w poprzednim roku podatkowym, stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Jest to istotne ograniczenie, które należy wziąć pod uwagę.

Aby zatem wydatek na składki członkowskie mógł być uznany za koszt uzyskania przychodu, wszystkie te trzy warunki muszą być spełnione jednocześnie.

Stowarzyszenie a „odrębna ustawa” – kluczowy problem

W kontekście stowarzyszeń, kluczowym problemem jest warunek dotyczący działania na podstawie „odrębnej ustawy”. Zgodnie z interpretacją organów podatkowych i sądów administracyjnych, stowarzyszenie, które działa na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach, nie spełnia tego warunku. Ustawa Prawo o stowarzyszeniach jest ustawą ogólną, regulującą działalność szerokiego spektrum stowarzyszeń o różnorodnych celach. Nie jest to „odrębna ustawa” w rozumieniu przepisów podatkowych, która odnosiłaby się do specyficznej kategorii organizacji przedsiębiorców i pracodawców.

Potwierdza to interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) z dnia 8 lipca 2020 r. (sygn. 0111-KDIB1-1.4010.185.2020.1.BK), w której organ ten stwierdził, że składki członkowskie w Polskiej Radzie Biznesu, działającej na podstawie Prawa o stowarzyszeniach, nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w ramach wyjątku dotyczącego organizacji przedsiębiorców. Dyrektor KIS podkreślił, że ustawa o stowarzyszeniach nie jest ustawą „odrębną” w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 37 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Gd 799/10), który potwierdził, że stowarzyszenie działające na podstawie ogólnej ustawy o stowarzyszeniach nie jest organizacją przedsiębiorców działającą na podstawie ustawy regulującej zawiązywanie takich organizacji.

Co to oznacza w praktyce dla stowarzyszeń?

W praktyce oznacza to, że składki członkowskie opłacane przez firmy lub inne podmioty na rzecz stowarzyszeń, do których przystąpienie jest dobrowolne i które działają na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach, nie stanowią kosztów uzyskania przychodu. Nawet jeśli członkostwo w stowarzyszeniu przynosi korzyści biznesowe, np. poprzez networking, dostęp do informacji branżowych czy wsparcie w rozwoju działalności, przepisy podatkowe w tym konkretnym przypadku są jednoznaczne.

Należy jednak pamiętać, że sama możliwość osiągnięcia przychodów lub zachowania/zabezpieczenia ich źródła poprzez członkostwo w stowarzyszeniu nie jest kwestionowana. Problem leży w specyficznych regulacjach dotyczących składek członkowskich i ich kwalifikacji jako kosztów podatkowych w kontekście stowarzyszeń działających na podstawie ogólnej ustawy.

Co zatem jest kosztem uzyskania przychodu w stowarzyszeniu?

Skoro składki członkowskie w większości przypadków nie są kosztem uzyskania przychodu, warto przypomnieć, co w ogóle może stanowić koszt w stowarzyszeniu. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie przewiduje podmiotowego zwolnienia dla stowarzyszeń, co oznacza, że generalnie podlegają one opodatkowaniu. Jednak wiele dochodów stowarzyszeń może korzystać ze zwolnień przedmiotowych.

Koszty uzyskania przychodu w stowarzyszeniu to wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Mogą to być na przykład:

• Wynagrodzenia pracowników wraz z pochodnymi (składki ZUS, itp.).
• Opłaty eksploatacyjne (czynsz za lokal, energia elektryczna, woda, ogrzewanie, telekomunikacja, Internet).
• Koszty materiałów i usług związanych z działalnością statutową (np. materiały biurowe, koszty druku, usługi księgowe, prawne, marketingowe).
• Amortyzacja środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w działalności stowarzyszenia.
• Koszty podróży służbowych pracowników.
• Koszty szkoleń pracowników.
• Podatki i opłaty (np. podatek od nieruchomości, opłaty skarbowe, podatek VAT naliczony, który nie podlega odliczeniu).

Ważne jest, aby każdy wydatek był udokumentowany (np. fakturą, rachunkiem, umową) i bezpośrednio związany z działalnością stowarzyszenia oraz miał na celu osiągnięcie przychodu lub zabezpieczenie jego źródła. Ocena, czy dany wydatek spełnia te kryteria, należy do stowarzyszenia, jednak w razie kontroli podatkowej, konieczne będzie uzasadnienie i udokumentowanie związku wydatku z przychodami.

Zwolnienia podatkowe dla stowarzyszeń

Chociaż stowarzyszenia generalnie podlegają opodatkowaniu, wiele z nich korzysta ze zwolnień przedmiotowych z podatku dochodowego od osób prawnych. Najczęściej stosowane jest zwolnienie określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, które dotyczy dochodów organizacji, których celem statutowym jest działalność:

• naukowa, naukowo-techniczna,
• oświatowa, w tym kształcenie studentów,
• kulturalna,
• w zakresie kultury fizycznej i sportu,
• ochrony środowiska,
• wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrywania wsi w wodę,
• dobroczynności,
• ochrony zdrowia i pomocy społecznej,
• rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów,
• kultu religijnego.

Aby skorzystać z tego zwolnienia, cele statutowe stowarzyszenia muszą odpowiadać wymienionym w ustawie kategoriom. Dochody stowarzyszenia przeznaczone na realizację tych celów są zwolnione z podatku. Warto pamiętać, że zwolnienie nie obejmuje dochodów z działalności gospodarczej, chyba że są one również przeznaczone na cele statutowe objęte zwolnieniem.

Podsumowanie

Podsumowując, składki członkowskie w stowarzyszeniu, które działa na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach i do którego przynależność jest dobrowolna, zazwyczaj nie stanowią kosztów uzyskania przychodu. Wyjątek dotyczy bardzo specyficznych organizacji przedsiębiorców i pracodawców, działających na podstawie odrębnych ustaw, czego stowarzyszenia zazwyczaj nie spełniają. Jednak stowarzyszenia mogą zaliczać do kosztów uzyskania przychodu inne wydatki związane z ich działalnością statutową, o ile spełniają ogólne kryteria kosztów podatkowych. Ponadto, wiele stowarzyszeń korzysta ze zwolnień przedmiotowych z podatku dochodowego, co w praktyce oznacza, że często nie płacą podatku dochodowego od osób prawnych. Ważne jest, aby stowarzyszenia dokładnie analizowały swoje przychody i koszty, uwzględniając specyficzne regulacje podatkowe dotyczące organizacji pozarządowych, aby prawidłowo prowadzić księgowość i unikać potencjalnych problemów z organami podatkowymi. W razie wątpliwości, zawsze warto skonsultować się z księgowym lub doradcą podatkowym specjalizującym się w NGO.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Składki członkowskie w stowarzyszeniu: kiedy nie są kosztem?, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.