15/03/2026
Ustawa o rachunkowości jest fundamentem prawidłowego funkcjonowania każdej jednostki gospodarczej w Polsce. Określa zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych, sporządzania sprawozdań finansowych, ich badania oraz zakres odpowiedzialności za te procesy. Zrozumienie tej ustawy jest kluczowe dla przedsiębiorców, księgowych, audytorów i wszystkich osób związanych z finansami przedsiębiorstw. W tym artykule przyjrzymy się bliżej najważniejszym aspektom Ustawy o Rachunkowości, w tym nowelizacjom wprowadzonym w 2025 roku.
Wybór Firmy Audytorskiej – Artykuł 66 Ustęp 4
Artykuł 66 Ustawy o Rachunkowości reguluje kwestie związane z umową o badanie sprawozdania finansowego. Szczególnie istotny jest ustęp 4, który precyzuje, kto dokonuje wyboru firmy audytorskiej. Zgodnie z tym przepisem, wyboru firmy audytorskiej do badania sprawozdania finansowego oraz do atestacji sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe jednostki. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy statut, umowa spółki lub inne przepisy prawa wiążące jednostkę stanowią inaczej. Co ważne, kierownik jednostki nie ma uprawnień do samodzielnego wyboru firmy audytorskiej. To podkreśla wagę niezależności procesu audytu i zapewnia, że wybór audytora leży w gestii organu nadrzędnego, odpowiedzialnego za zatwierdzenie sprawozdania finansowego.
Zakres Ustawy o Rachunkowości – Artykuł 1
Artykuł 1 Ustawy o Rachunkowości określa przedmiot regulacji. Ustawa ta normuje zasady rachunkowości, obejmując:
- prowadzenie ksiąg rachunkowych,
- wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego,
- sporządzanie sprawozdań finansowych,
- badanie sprawozdań finansowych przez biegłych rewidentów,
- przechowywanie dokumentacji księgowej.
Ustawa ta ma zastosowanie do szerokiego spektrum jednostek, w tym spółek handlowych, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jednostek sektora finansów publicznych i wielu innych organizacji. Szczegółowy zakres podmiotowy określa art. 2 Ustawy o Rachunkowości.
Jednostki Mikro – Artykuł 3 Ustęp 1a i 1e
Ustawa o Rachunkowości wprowadza kategorie jednostek, w tym jednostki mikro. Artykuł 3 ustęp 1a i 1e definiuje kryteria, które musi spełnić jednostka, aby zostać uznana za mikro. Jednostkami mikro mogą być:
- Spółki handlowe osobowe i kapitałowe, spółki cywilne (z osobami prawnymi jako wspólnikami), inne osoby prawne, oddziały przedsiębiorców zagranicznych (z wyłączeniem jednostek wymienionych w art. 3 ust. 1e, np. jednostek sektora finansów publicznych, banków itp.).
- Związki zawodowe, organizacje pracodawców, izby gospodarcze, przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych, społeczno-zawodowe organizacje rolników, organizacje samorządu zawodowego, organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła i Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (nieprowadzące działalności gospodarczej).
- Osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych, spółki partnerskie oraz przedsiębiorstwa w spadku (o określonych przychodach netto).
- Jednostki stosujące zasady rachunkowości na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy, które dobrowolnie wybrały prowadzenie ksiąg rachunkowych.
- Przedsiębiorstwo w spadku, które na dzień poprzedzający dzień otwarcia spadku prowadziło księgi rachunkowe i było jednostką mikro.
Kluczowe warunki, które decydują o statusie jednostki mikro (dla większości kategorii) to nieprzekroczenie co najmniej dwóch z trzech wielkości:
- Suma aktywów bilansu: 1.500.000 zł na koniec roku obrotowego.
- Przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów: 3.000.000 zł za rok obrotowy.
- Średnioroczne zatrudnienie: 10 osób w przeliczeniu na pełne etaty.
Najważniejsze Zmiany w Ustawie o Rachunkowości w 2025 Roku
Rok 2025 przyniósł istotne zmiany w Ustawie o Rachunkowości, mające na celu dostosowanie przepisów do zmieniającego się otoczenia gospodarczego i europejskich standardów. Nowelizacja wprowadziła modyfikacje w limitach, definicjach i obowiązkach sprawozdawczych.
Limit Prowadzenia Ksiąg Rachunkowych
Od 1 stycznia 2025 roku podniesiono limit przychodów zobowiązujący do prowadzenia ksiąg rachunkowych. Dotychczasowy limit 2 mln euro został zwiększony do 2,5 mln euro (10 711 500 zł). Przedsiębiorcy, których roczne przychody przekroczą ten próg, są zobowiązani do prowadzenia pełnej księgowości. Zmiana ta dotyczy roku obrotowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2024 roku.
Wyższe Progi dla Obowiązku Badania Sprawozdań Finansowych
Z początkiem 2025 roku o 25% wzrosły progi, których przekroczenie skutkuje obowiązkiem badania sprawozdań finansowych. Aktualne progi to:
- Suma aktywów bilansu: 3,125 mln euro (13 353 125 zł)
- Przychody netto ze sprzedaży: 6,25 mln euro (26 706 250 zł)
- Średnioroczne zatrudnienie: minimum 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty (bez zmian).
Zmiany te mają zastosowanie do roku obrotowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2024 roku, a ocena spełnienia kryteriów uwzględnia wyniki za rok obrotowy rozpoczynający się po 31 grudnia 2023 roku.
Nowa Definicja i Klasyfikacja Przychodów
Nowelizacja wprowadziła nową definicję przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów, różnicując ją w zależności od rodzaju jednostki. Ujednolicono również pojęcie przychodów netto ze sprzedaży dla różnych celów ustawy. Dodatkowo, przychody i koszty ze sprzedaży materiałów, dotychczas ujmowane w podstawowej działalności operacyjnej, zostały przeniesione do pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych. Wpłynęło to na zmianę definicji wyniku z działalności operacyjnej i modyfikację załączników do ustawy.
Nowe Definicje Jednostek: Mikro, Małe, Średnie, Duże
Ustawa o Rachunkowości wprowadza nowe definicje jednostek mikro, małych, średnich i dużych oraz dużej grupy kapitałowej. Status jednostki zależy od przekroczenia określonych progów, jak przedstawiono w tabeli:
| Kryterium | Jednostka Mikro | Jednostka Mała | Jednostka Średnia |
|---|---|---|---|
| Suma aktywów | 2 000 000 zł | 33 000 000 zł | 110 000 000 zł |
| Przychody netto | 4 000 000 zł | 66 000 000 zł | 220 000 000 zł |
| Zatrudnienie | 10 osób | 50 osób | 250 osób |
Status jednostki mikro, małej lub średniej uzyskuje się, gdy nie przekroczy się co najmniej dwóch z trzech limitów. Status jednostki dużej uzyskuje się, gdy przekroczy się co najmniej dwie z trzech wielkości granicznych dla jednostki średniej. Zmiany progów mają zastosowanie już do sprawozdań finansowych za 2024 rok.
Poniżej przedstawiono progi dla dużej grupy kapitałowej:
| Kryterium | Duża Grupa Kapitałowa (po wyłączeniach konsolidacyjnych) | Duża Grupa Kapitałowa (przed wyłączeniami konsolidacyjnymi) |
|---|---|---|
| Suma aktywów | 110 000 000 zł | 132 000 000 zł |
| Przychody netto | 220 000 000 zł | 264 000 000 zł |
| Zatrudnienie | 250 osób | 250 osób |
Sprawozdanie z Działalności – Szczególny Zakres
Sprawozdanie z działalności jednostek małych i średnich (emitentów papierów wartościowych) oraz jednostek dużych musi zawierać informacje o kluczowych zasobach niematerialnych i wyjaśnienie, jak model biznesowy jednostki opiera się na tych zasobach i jak przyczyniają się one do tworzenia wartości.
Raportowanie ESG – Rozszerzenie Obowiązków
Nowelizacja Ustawy o Rachunkowości wprowadza przepisy wynikające z dyrektywy CSRD, rozszerzające obowiązek raportowania ESG (Environmental, Social, Governance) na szerszą grupę przedsiębiorstw. Obowiązek ten dotyczy m.in. dużych jednostek, dużych grup kapitałowych, małych i średnich przedsiębiorstw notowanych na giełdzie (z wyłączeniem mikroprzedsiębiorstw), a także jednostek zależnych i oddziałów z UE, których dominujące podmioty spoza UE osiągają wysokie przychody w UE. Raporty ESG będą przygotowywane zgodnie z europejskimi standardami i weryfikowane przez biegłych rewidentów.
Najważniejsze Aspekty Ustawy o Rachunkowości – Podsumowanie
Ustawa o Rachunkowości jest kompleksowym aktem prawnym regulującym kluczowe obszary finansów przedsiębiorstw w Polsce. Zapewnia ramy dla rzetelnego i przejrzystego prowadzenia rachunkowości, sporządzania sprawozdań finansowych i ich audytu. Nowelizacje z 2025 roku wprowadziły istotne zmiany, szczególnie w zakresie limitów, definicji jednostek i obowiązków sprawozdawczych, w tym raportowania ESG. Zrozumienie tych zmian jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstw i zapewnienia zgodności z obowiązującymi przepisami.
FAQ – Najczęściej Zadawane Pytania
- Kto wybiera firmę audytorską zgodnie z Ustawą o Rachunkowości?
- Zgodnie z art. 66 ust. 4 Ustawy o Rachunkowości, wyboru firmy audytorskiej dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe jednostki, chyba że inne przepisy stanowią inaczej. Kierownik jednostki nie ma uprawnień do tego wyboru.
- Jakie są nowe limity przychodów dla prowadzenia ksiąg rachunkowych w 2025 roku?
- Od 1 stycznia 2025 roku limit przychodów zobowiązujący do prowadzenia ksiąg rachunkowych wynosi 2,5 mln euro (10 711 500 zł).
- Jakie progi decydują o statusie jednostki mikro?
- Jednostka mikro to taka, która nie przekracza co najmniej dwóch z trzech progów: suma aktywów 2 mln zł, przychody netto 4 mln zł, zatrudnienie 10 osób.
- Czym jest raportowanie ESG wprowadzone nowelizacją Ustawy o Rachunkowości?
- Raportowanie ESG (Environmental, Social, Governance) to obowiązek sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, obejmujący aspekty środowiskowe, społeczne i zarządzania. Jest rozszerzane na coraz większą grupę przedsiębiorstw w Polsce.
- Od kiedy obowiązują nowe progi i definicje jednostek?
- Nowe progi i definicje jednostek mają zastosowanie już do sprawozdań finansowych za 2024 rok.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Ustawa o Rachunkowości: Kluczowe Aspekty i Zmiany 2025, możesz odwiedzić kategorię Rachunkowość.